рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

UPTET/CTET Hindi Pedagogy Chapter 12: рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо, рдЕрд░्рдЬрди рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ | 4000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 12 : рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо-рдЕрд░्рдЬрди рдПрд╡ं рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (UPTET/CTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​рдЕрдоिрдд, SK SACHIN CLASSES рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд 'рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб' рд╣ै। D.El.Ed рдХे 4th рд╕ेрдоेрд╕्рдЯрд░ рдХे рдЖрдкрдХे рдЕрдкрдиे рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЕрдиुрднрд╡ों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдХी рдЧрд╣рд░ी рд╕рдордЭ рдХा рдпрд╣ рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдХि рдЖрдк рдкेрдбाрдЧोрдЬी (рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░) рдХे рдЗрд╕ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХो рдЗрддрдиी рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​UPTET рдФрд░ CTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी (рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░) рд╕े рдкूрд░े 15 рдЕंрдХ рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдЖрддे рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдХेрд▓ा рдЕрдз्рдпाрдп рдЙрди 15 рдЕंрдХों рдХा 'рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕्рдд्рд░' рд╣ै। рдЗрд╕ 4000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рднाрд╖ा рдЕрд░्рдЬрди, рдЪोрдо्рд╕्рдХी рдФрд░ рд╡ाрдЗрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд, рдкрдарди рд╡िрдХाрд░, рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ рдФрд░ рдЙрдкрдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рдРрд╕ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ेंрдЧे рдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдХोрдИ рднी рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдкрдХी рдирдЬ़рд░ों рд╕े рдмрдЪ рдирд╣ीं рдкाрдПрдЧा। ​⭐ рднाрдЧ 1: рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо рдФрд░ рдЕрд░्рдЬрди (Language Learning and Acquisition) ​рднाрд╖ा рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рдХे рджो рдоुрдЦ्рдп рддрд░ीрдХे рд╣ोрддे рд╣ैं— рдЕрд░्рдЬрди (Acquisition) рдФрд░ рдЕрдзिрдЧрдо (Learning)। рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЗрди рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░ рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдкूрдЫा рдЬा...

​ЁЯФе CTET Math Pedagogy (Paper 1 & 2): рдЧрдгिрдд рдХा рдбрд░ рдЦрдд्рдо! 30 рдоें рд╕े 30 рдиंрдмрд░ рд▓ाрдиे рдХा 'рд░ाрдордмाрдг' рдиोрдЯ्рд╕ (Complete Pedagogy in Hindi)

 

ЁЯСЛ рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों! (Introduction)

​рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рднी рдЧрдгिрдд рдХे рдиाрдо рд╕े рдбрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै?

рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि "рдиंрдмрд░ों рдХे рд╕рд╡ाрд▓ рддो рдоैं рд╣рд▓ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ूँ, рд▓ेрдХिрди рдпे рдкेрдбाрдЧोрдЬी (Pedagogy) рдХे рд╕рд╡ाрд▓ рджिрдоाрдЧ рдШुрдоा рджेрддे рд╣ैं?"

​рдЕрдЧрд░ рд╣ाँ, рддो рдЖрдк рдЕрдХेрд▓े рдирд╣ीं рд╣ैं।

​CTET рдоें рд▓ाрдЦों рдЫाрдд्рд░ рдЧрдгिрдд рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों (Numerical) рдоें рддो рдкूрд░े рдиंрдмрд░ рд▓े рдЖрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Pedagogy) рдоें рдоाрдд рдЦा рдЬाрддे рд╣ैं।

​рдХ्рдпों?

рдХ्рдпोंрдХि рдХिрддाрдмों рдоें рднाрд╖ा рдЗрддрдиी рдХрдаिрди рд▓िрдЦी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдкреЭрдХрд░ рдиींрдж рдЖрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। 'рдЕрднिрд╕ाрд░ी', 'рдЕрдкрд╕ाрд░ी', 'рдЖрдЧрдордиाрдд्рдордХ'... рдЙрдл्рдл!

​рд▓ेрдХिрди рдШрдмрд░ाрдЗрдП рдордд!

рдЖрдЬ рдХा рдпрд╣ рдм्рд▓ॉрдЧ CTET Math Pedagogy рдХा 'рдкोрд╕्рдЯрдоॉрд░्рдЯрдо' рд╣ै।

​рд╣рдо рд░рдЯेंрдЧे рдирд╣ीं, рд╕рдордЭेंрдЧे

рд╣рдо рдХिрддाрдмी рднाрд╖ा рдирд╣ीं, рдЖрдо рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХी рднाрд╖ा рдоें рдмाрдд рдХрд░ेंрдЧे।

​рдЕрдЧрд▓े 15 рдоिрдирдЯ рдоें рд╣рдо рдЧрдгिрдд рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХे рд╣рд░ рдЙрд╕ рдЯॉрдкिрдХ рдХो рдХрд╡рд░ рдХрд░ेंрдЧे рдЬो 8 рдлрд░рд╡рд░ी рдХे рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै। рдЪाрд╣े рдЖрдк Paper 1 (рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी) рджे рд░рд╣े рд╣ों рдпा Paper 2 (рдЬूрдиिрдпрд░), рдпрд╣ рдм्рд▓ॉрдЧ рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рд╕ंрдЬीрд╡рдиी рдмूрдЯी рд╣ै।

​рддो рдЪрд▓िрдП, рдПрдХ рдЧрд╣рд░ी рд╕ांрд╕ рд▓ीрдЬिрдпे рдФрд░ рд╢ुрд░ू рдХрд░рддे рд╣ैं! ЁЯЪА






1. рдЧрдгिрдд рдЖрдЦिрд░ рд╣ै рдХ्рдпा? (Nature of Mathematics)

​рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рд╕рдордЭрддे рд╣ैं рдХि рдЬिрд╕ рд╡िрд╖рдп рд╕े рд╣рдо рдЗрддрдиा рдбрд░рддे рд╣ैं, рд╡рд╣ рдЕрд╕рд▓ рдоें рд╣ै рдХ्рдпा।

​рджोрд╕्рддों, рдЧрдгिрдд рдХेрд╡рд▓ рдЬोреЬ-рдШрдЯाрд╡-рдЧुрдгा-рднाрдЧ рдирд╣ीं рд╣ै।

рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рд╕ोрдЪ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдХैрд▓рдХुрд▓ेрдЯрд░ рдХी рддрд░рд╣ рддेрдЬ рдЧрдгрдиा рдХрд░рдиा рд╣ी рдЧрдгिрдд рд╣ै, рддो рдЖрдк рдЧрд▓рдд рд╣ैं।

​CTET рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:

  • рдЧрдгिрдд рдПрдХ рднाрд╖ा рд╣ै: рдЬैрд╕े рд╣िंрджी рдпा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी। рдЗрд╕рдоें рднी рдЕрдкрдиे рдЪिрд╣्рди (+, -, %, ╧А) рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдЧрдгिрдд рдЕрдоूрд░्рдд (Abstract) рд╣ै: 'рд╕рдЪ्рдЪाрдИ' рджिрдЦрддी рдирд╣ीं, рдЙрд╕े рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиा рдкреЬрддा рд╣ै। рд╡ैрд╕े рд╣ी '5' рдХрд╣ीं рд╣рд╡ा рдоें рдирд╣ीं рд▓рдЯрдХा рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рд╡िрдЪाрд░ рд╣ै।
  • рдЧрдгिрдд рддाрд░्рдХिрдХ (Logical) рд╣ै: рдпрд╣ाँ рддुрдХ्рдХा рдирд╣ीं рдЪрд▓рддा। рд╣рд░ рдЪीреЫ рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рдаोрд╕ рдХाрд░рдг (Logic) рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рдЧрдгिрдд рд╢्рд░ेрдгीрдмрдж्рдз (Hierarchical) рд╣ै: рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै—рдЖрдк рд╕ीрдзे рдЫрдд рдкрд░ рдирд╣ीं рдЪреЭ рд╕рдХрддे, рдЖрдкрдХो рд╕ीреЭिрдпां рдЪреЭрдиी рдкреЬेंрдЧी।
    • ​рдЕрдЧрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЧिрдирддी рдирд╣ीं рдЖрддी, рддो рд╡рд╣ рдЬोреЬ рдирд╣ीं рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддा।
    • ​рдЕрдЧрд░ рдЬोреЬ рдирд╣ीं рдЖрддा, рддो рдЧुрдгा рдирд╣ीं рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддा।
    • ​рдПрдХ рдХॉрди्рд╕ेрдк्рдЯ рджूрд╕рд░े рдкрд░ рдЯिрдХा рд╣ै। рдЗрд╕े рд╣ी 'Tall Shape of Mathematics' (рдЧрдгिрдд рдХा рд▓ंрдмा рдЖрдХाрд░) рдХрд╣рддे рд╣ैं।









2. NCF 2005: рдЧрдгिрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा 'рд╕ंрд╡िрдзाрди'

​рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдиे NCF 2005 (National Curriculum Framework) рдХो рд╕рдордЭ рд▓िрдпा, рддो рд╕рдордЭो 5 рдиंрдмрд░ рдкрдХ्рдХे।

​NCF 2005 рдЧрдгिрдд рдХे рдмाрд░े рдоें рджो рддрд░рд╣ рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдЕрдХ्рд╕рд░ рдпрд╣ीं рд╕े рд╕рд╡ाрд▓ рдлंрд╕рддा рд╣ै।

(A) рд╕ंрдХीрд░्рдг рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Narrow Aim)

​рдпрд╣ 'рдЫोрдЯा' рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै।

рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै— рдмрдЪ्рдЪे рдХो 'рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд▓ाрдпрдХ' рдмрдиाрдиा।

  • ​рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рдЬ्рдЮाрди рджेрдиा।
  • ​рдоाрдк-рддोрд▓ рд╕िрдЦाрдиा।
  • ​рд╣िрд╕ाрдм-рдХिрддाрдм рд╕िрдЦाрдиा। (рддाрдХि рдмрдЪ्рдЪा рдмреЬा рд╣ोрдХрд░ рд╕рдм्рдЬी рдЦрд░ीрдж рд╕рдХे, рдмैंрдХ рдХा рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХे)। рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै।

(B) рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Higher Aim)

​рдпрд╣ 'рдмреЬा' рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै।

рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै— рдмрдЪ्рдЪे рдХी рд╕ोрдЪ рдХा рдЧрдгिрддीрдпрдХрд░рдг (Mathematization of Thinking) рдХрд░рдиा।

  • ​рдмрдЪ्рдЪा рддाрд░्рдХिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ोрдЪрдиा рд╕ीрдЦे।
  • ​рд╡рд╣ рд░рдЯे рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдвूंрдвे।
  • ​рд╡рд╣ рдЕрдоूрд░्рдд (Abstract) рдЪीрдЬों рдХो рд╕ंрднाрд▓ рд╕рдХे।

Exam Tip: рдЕрдЧрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдоें рдЖрдП рдХि NCF рдХा рдоुрдЦ्рдп рдлोрдХрд╕ рдХ्рдпा рд╣ै, рддो рд╣рдоेрд╢ा "рд╕ोрдЪ рдХा рдЧрдгिрддीрдпрдХрд░рдг" рд╡ाрд▓े рдСрдк्рд╢рди рдкрд░ рдЯिрдХ рдХрд░ें।






3. рд╡ेрди рд╣िрд▓े (Van Hiele): рдЬ्рдпाрдоिрддि рдХा рдЬाрджूрдЧрд░

​CTET рдХे рдЧрдгिрдд рдкेрдкрд░ рдоें Van Hiele рдХा рдиाрдо рди рдЖрдП, рдРрд╕ा рд╣ो рд╣ी рдирд╣ीं рд╕рдХрддा।

рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдмрдЪ्рдЪे рдЬ्рдпाрдоिрддि (Geometry) рдХैрд╕े рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।

​рдЗрди्рд╣ोंрдиे рд╕ीрдЦрдиे рдХे 5 рд╕्рддрд░ (Levels) рдмрддाрдП рд╣ैं (Level 0 рд╕े Level 4)।

рдЖрдЗрдП, рдЗрди्рд╣ें рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं:

Level 0: рдЪाрдХ्рд╖ुрд╖ीрдХрд░рдг (Visualization)

  • рдХीрд╡рд░्рдб: рджिрдЦाрд╡рдЯ / рдмрдиाрд╡рдЯ।
  • ​рдпрд╣ाँ рдмрдЪ्рдЪा рдЪीрдЬों рдХो рдЙрдирдХी рд╢рдХ्рд▓ рд╕े рдкрд╣рдЪाрдирддा рд╣ै।
  • рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдмрдЪ्рдЪा 'рд╕рдоोрд╕े' рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдХрд╣рддा рд╣ै— "рдпрд╣ рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै।" рдмрдЪ्рдЪा 'рд░ोрдЯी' рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдХрд╣рддा рд╣ै— "рдпрд╣ рдЧोрд▓ा рд╣ै।"
  • ​рдЙрд╕े рдЧुрдгों (Properties) рд╕े рдХोрдИ рдорддрд▓рдм рдирд╣ीं, рдмрд╕ рдЬो рджिрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╕рдЪ рд╣ै।

Level 1: рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг (Analysis)

  • рдХीрд╡рд░्рдб: рдЧुрдг (Properties)।
  • ​рдЕрдм рдмрдЪ्рдЪा рдеोреЬा рд╕рдордЭрджाрд░ рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै।
  • ​рд╡рд╣ рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рд╡рд░्рдЧ (Square) рдХी рдЪाрд░ों рднुрдЬाрдПं рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं।
  • ​рд╡рд╣ рдЬाрдирддा рд╣ै рдХि рдЖрдпрдд (Rectangle) рдоें рдЖрдордиे-рд╕ाрдордиे рдХी рднुрдЬाрдПं рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं।
  • ​рд▓ेрдХिрди... рд╡рд╣ рдЕрднी рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз рдирд╣ीं рдмрдиा рдкाрддा। (рдЙрд╕े рдирд╣ीं рдкрддा рдХि рд╣рд░ рд╡рд░्рдЧ рдПрдХ рдЖрдпрдд рднी рд╣ोрддा рд╣ै)।

Level 2: рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рдиिрдЧрдорди (Informal Deduction)

  • рдХीрд╡рд░्рдб: рд╕ंрдмंрдз (Relationship)।
  • ​рдпрд╣ाँ рдмрдЪ्рдЪा рдЖрдХृрддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рд░िрд╢्рддा рд╕рдордЭ рд▓ेрддा рд╣ै।
  • ​рд╡рд╣ рд╕рдордЭ рдЬाрддा рд╣ै: "рдЕрдЪ्рдЫा! рддो рд╕рднी рд╡рд░्рдЧ рдЖрдпрдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕рднी рдЖрдпрдд рд╡рд░्рдЧ рдирд╣ीं рд╣ोрддे।"

Level 3: рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдиिрдЧрдорди (Formal Deduction)

  • рдХीрд╡рд░्рдб: рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиा (Proof/Theorem)।
  • ​рдпрд╣ 9рд╡ीं-10рд╡ीं рдХрдХ्рд╖ा рдХी рдмाрдд рд╣ै। рдмрдЪ्рдЪा рдк्рд░рдоेрдп (Theorem) рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।

Level 4: рджृреЭрддा (Rigor)

  • ​рдпрд╣ рдХॉрд▓ेрдЬ рд▓ेрд╡рд▓ рдХी рдЬ्рдпाрдоिрддि рд╣ै। (CTET рдоें рдпрд╣ рдХрднी рдирд╣ीं рдкूрдЫा рдЬाрддा)।







4. рдЧрдгिрдд рдкреЭाрдиे рдХे рддрд░ीрдХे (Teaching Methods)

​рдЕрдм рд╕рд╡ाрд▓ рдЖрддा рд╣ै— "рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЧрдгिрдд рдкреЭाрдПं рдХैрд╕े?"

рдХ्рдпा рдмोрд░्рдб рдкрд░ рдлॉрд░्рдоूрд▓ा рд▓िрдЦ рджें рдФрд░ рдХрд╣ें "рд░рдЯ рд▓ो"? рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдирд╣ीं!

​CTET рдоें рджो рд╡िрдзिрдпों рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╕рд╡ाрд▓ рдЖрддे рд╣ैं:

(A) рдЖрдЧрдорди рд╡िрдзि (Inductive Method) - рдмेрд╕्рдЯ рд╡िрдзि ✅

  • рдиाрд░ा: рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рдиिрдпрдо рдХी рдУрд░। (Example to Rule)।
  • рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै: рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкрд╣рд▓े рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрддा рд╣ै, рдлिрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдЦुрдж рдиिрдпрдо рдмрдиाрддे рд╣ैं।
  • рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХे рдд्рд░िрднुрдЬ (Triangles) рджिрдП рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХोрдг рдиाрдкрдиे рдХो рдХрд╣ा। рдмрдЪ्рдЪों рдиे рджेрдЦा рдХि рд╣рд░ рдмाрд░ рддीрдиों рдХोрдгों рдХा рдЬोреЬ 180 рдбिрдЧ्рд░ी рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рддрдм рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиिрдпрдо рдмрдиाрдпा— "рдд्рд░िрднुрдЬ рдХे рддीрдиों рдХोрдгों рдХा рдпोрдЧ 180 рд╣ोрддा рд╣ै।"
  • рдлाрдпрджा: рдмрдЪ्рдЪा рдХрднी рднूрд▓рддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫी рд╡िрдзि рд╣ै।

(B) рдиिрдЧрдорди рд╡िрдзि (Deductive Method) ❌

  • рдиाрд░ा: рдиिрдпрдо рд╕े рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХी рдУрд░। (Rule to Example)।
  • рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддी рд╣ै: рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкрд╣рд▓े рд╕ूрдд्рд░ (Formula) рдмрддा рджेрддा рд╣ै: (a+b)² = a² + b² + 2ab. рдлिрд░ рдХрд╣рддा рд╣ै— "рдЪрд▓ो рдЕрдм рдЗрд╕ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рд╣рд▓ рдХрд░ो।"
  • рдиुрдХрд╕ाрди: рдпрд╣ рд░рдЯрдиे рдХो рдмреЭाрд╡ा рджेрддी рд╣ै। рдЙрдЪ्рдЪ рдХрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдаीрдХ рд╣ै, рдкрд░ рдЫोрдЯे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं।






5. рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी (TLM): рдЧрдгिрдд рдХे рд╣рдеिрдпाрд░

​рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрдоूрд░्рдд (Abstract) рдЧрдгिрдд рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоें рдоूрд░्рдд (Concrete) рдЪीрдЬों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдкреЬрддी рд╣ै। рдЗрди्рд╣ीं рдХो TLM рдХрд╣рддे рд╣ैं।

рдпрд╣ाँ рд╕े 1-2 рдк्рд░рд╢्рди рдкрдХ्рдХे рд╣ैं।

1. рдЕрдмेрдХрд╕ (Gin-tara)

  • рдЙрдкрдпोрдЧ:
    • ​рдЧिрдирддी рд╕िрдЦाрдиे рдоें।
    • ​рдЬोреЬ-рдШрдЯाрд╡ рд╕िрдЦाрдиे рдоें।
    • рд╕्рдеाрдиीрдп рдоाрди (Place Value) рд╕िрдЦाрдиे рдоें। (рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдкूрдЫा рдЬाрддा рд╣ै)।
  • рджृрд╖्рдЯिрдмाрдзिрдд рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╡рд░рджाрди рд╣ै।

2. рдЬिрдпोрдмोрд░्рдб (Geoboard)

  • ​рдпрд╣ рдПрдХ рд▓рдХреЬी рдХा рдмोрд░्рдб рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рдХीрд▓ें рд▓рдЧी рд╣ोрддी рд╣ैं।
  • рдЙрдкрдпोрдЧ: рд░рдмрд░ рдмैंрдб рдХी рдорджрдж рд╕े рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рдЖрдХृрддिрдпाँ (Geometric Shapes) рдмрдиाрдиा।
  • рдз्рдпाрди рджें: рдЗрд╕ рдкрд░ рдХेрд╡рд▓ 2D рдЖрдХृрддिрдпाँ (рдд्рд░िрднुрдЬ, рд╡рд░्рдЧ, рдЖрдпрдд) рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं, 3D рдирд╣ीं।
  • ​рдЗрд╕рд╕े рдкрд░िрдоाрдк (Perimeter) рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ (Area) рдХा рдЕंрддрд░ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рд╕рдордЭाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

3. рдбीрди्рд╕ рдм्рд▓ॉрдХ्рд╕ (Dienes Blocks)

  • ​рдпे рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдХ्рдпूрдм्рд╕ рдФрд░ рдЫреЬें рд╣ोрддी рд╣ैं।
  • рдЙрдкрдпोрдЧ:
    • ​рдЬोреЬ, рдШрдЯाрд╡, рдЧुрдгा, рднाрдЧ।
    • рд╕्рдеाрдиीрдп рдоाрди (Place Value)
    • ​рджрд╢рдорд▓рд╡ рдФрд░ рднिрди्рди।

4. рдЯैрдирдЧ्рд░ाрдо (Tangram)

  • ​рдпрд╣ рдПрдХ рдЪीрдиी рдкрд╣ेрд▓ी рд╣ै। рдЗрд╕рдоें 5 рдпा 7 рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рдЯुрдХреЬे рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдЙрдкрдпोрдЧ: рдмрдЪ्рдЪों рдоें рд╕्рдеाрдиिрдХ рд╕рдордЭ (Spatial Reasoning) рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा। рдмрдЪ्рдЪे рдЯुрдХреЬों рдХो рдЬोреЬрдХрд░ рдЬाрдирд╡рд░ рдпा рдЗрди्рд╕ाрди рдХी рдЖрдХृрддि рдмрдиाрддे рд╣ैं।

5. рдЧ्рд░ाрдл рдкेрдкрд░ (Graph Paper)

  • рдЙрдкрдпोрдЧ:
    • рджрд╢рдорд▓рд╡ рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП (рдЬैрд╕े 0.5 рдмреЬा рд╣ै рдпा 0.05)।
    • ​рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП।

6. рдмिंрджु рд╢ीрдЯ (Dot Paper)

  • рдЙрдкрдпोрдЧ: рд╕рдордоिрддि (Symmetry) рдФрд░ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди (Reflection) рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП।







6. рди्рдпूрдоेрди рдХा рдд्рд░ुрдЯि рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг (Newman's Error Analysis)

​рдмрдЪ्рдЪा рдЧрдгिрдд рдХे рдЗрдмाрд░рддी рд╕рд╡ाрд▓ों (Word Problems) рдоें рдЧрд▓рддी рдХ्рдпों рдХрд░рддा рд╣ै?

рди्рдпूрдоेрди рд╕ाрд╣рдм рдиे рдЗрд╕рдХे 5 рдЪрд░рдг рдмрддाрдП рд╣ैं। рдЕрдХ्рд╕рд░ рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдЗрдирдХा рдХ्рд░рдо (Sequence) рдкूрдЫा рдЬाрддा рд╣ै।

  1. рдк्рд░рд╢्рди рдкреЭрдиा (Reading): рдмрдЪ्рдЪा рд╕рд╡ाрд▓ рдкреЭрддा рд╣ै।
  2. рд╕рдордЭрдиा (Comprehension): рдкреЭрдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╕рдордЭрддा рд╣ै।
  3. рд░ूрдкांрддрд░рдг (Transformation): рд╕рдордЭрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдоें рдЬोреЬрдиा рд╣ै рдпा рдШрдЯाрдиा рд╣ै। (рдЧрдгिрддीрдп рд░ूрдк рджेрдиा)।
  4. рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХौрд╢рд▓ (Process Skills): рдЧрдгрдиा (Calculation) рдХрд░рддा рд╣ै।
  5. рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦрдиा (Encoding): рдЙрдд्рддрд░ рдХो рдХॉрдкी рдоें рд▓िрдЦрддा рд╣ै।

рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЧрд▓рддी рдХрд╣ाँ рд╣ोрддी рд╣ै?

рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдХ्рд╕рд░ рджूрд╕рд░े рдЪрд░рдг (рд╕рдордЭрдиा) рдпा рддीрд╕рд░े рдЪрд░рдг (рд░ूрдкांрддрд░рдг) рдоें рдЕрдЯрдХ рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ें рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖрддा рдХि "рдХुрд▓" рд▓िрдЦा рд╣ै рддो рдЬोреЬрдиा рд╣ै рдпा рдЧुрдгा рдХрд░рдиा рд╣ै।






7. рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢рдм्рдж (Keywords Dictionary)

​рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдоें рдХुрдЫ рд╢рдм्рдж рдмाрд░-рдмाрд░ рдЖрддे рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдЗрдирдХा рдорддрд▓рдм рдкрддा рд╣ो, рддो рдЙрдд्рддрд░ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।

  • рдЕрднिрд╕ाрд░ी рдЪिंрддрди (Convergent Thinking):
    • ​"рдмंрдж рдЕंрдд рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди" (Closed Ended)।
    • ​рдЬिрдирдХा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рд╣ो।
    • ​рдЙрджाрд╣рд░рдг: 2 + 2 рдХिрддрдиा рд╣ोрддा рд╣ै? (рдЙрдд्рддрд░: 4)।
    • ​рдпрд╣ рд░рдЯрдиे рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддा рд╣ै। (рдХрдо рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै)।
  • рдЕрдкрд╕ाрд░ी рдЪिंрддрди (Divergent Thinking):
    • ​"рдЦुрд▓े рдЕंрдд рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди" (Open Ended)।
    • ​рдЬिрдирдХे рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдд्рддрд░ рд╣ों।
    • ​рдЙрджाрд╣рд░рдг: "рдРрд╕ी рджो рд╕ंрдЦ्рдпाрдПं рдмрддाрдУ рдЬिрдирдХा рдЬोреЬ 10 рд╣ो?" (1+9, 2+8, 5+5...)।
    • ​рдпрд╣ рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХрддा (Creativity) рдмреЭाрддा рд╣ै। (рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै ✅)।
  • рд╕्рдеाрдиिрдХ рд╕рдордЭ (Spatial Reasoning):
    • ​рдЪीрдЬों рдХी рд╕्рдеिрддि, рджिрд╢ा рдФрд░ рдЖрдХाрд░ рдХो рджिрдоाрдЧ рдоें рд╕рдордЭрдиा।
    • ​рдЬैрд╕े: рдирдХ्рд╢ा рдкреЭрдиा, рдкрд╣ेрд▓ी рдЬोреЬрдиा।
  • рдк्рд░рддिрдЪिрдд्рд░рдг (Mapping):
    • ​рдирдХ्рд╢ा рдмрдиाрдиा рдпा рдкреЭрдиा।
    • ​рдЗрд╕рд╕े рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдиुрдкाрдд (Scale) рдФрд░ рджिрд╢ा рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।
  • рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг (Conservation):
    • ​рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдХि рдЕрдЧрд░ рдХिрд╕ी рдЪीрдЬ рдХा рд░ूрдк рдмрджрд▓ рджो, рддो рдЙрд╕рдХी рдоाрдд्рд░ा рдирд╣ीं рдмрджрд▓рддी।
    • ​рдЬैрд╕े: рдкाрдиी рдХो рдкрддрд▓े рдЧिрд▓ाрд╕ рд╕े рдЪौреЬे рдЧिрд▓ाрд╕ рдоें рдбाрд▓рдиे рдкрд░ рдкाрдиी рдЙрддрдиा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै।






8. NEP 2020: рдирдпा рдХ्рдпा рд╣ै?

​рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдЧрдгिрдд рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рдЦाрд╕ рдмाрддें рдХрд╣рддी рд╣ै:

  1. рдоूрд▓्рдпांрдХрди: рд░рдЯрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдмंрдж рдХрд░ो। 360-рдбिрдЧ्рд░ी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХाрд░्рдб рд▓ाрдУ (рдЬिрд╕рдоें рдмрдЪ्рдЪा рдЦुрдж рдХो, рджोрд╕्рдд рдХो рдФрд░ рдЯीрдЪрд░ рдХो—рд╕рдмрдХो рдиंрдмрд░ рджे)।
  2. рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рдФрд░ рд╕ंрдЦ्рдпाрдЬ्рдЮाрди (FLN): рдХрдХ्рд╖ा 3 рддрдХ рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдкреЭрдиा, рд▓िрдЦрдиा рдФрд░ рдмेрд╕िрдХ рдЧрдгिрдд (рдЬोреЬ-рдШрдЯाрд╡) рдЖ рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП।
  3. рдПрдХीрдХृрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг (Integrated Learning): рдЧрдгिрдд рдХो рдЕрд▓рдЧ рд╡िрд╖рдп рдордд рдоाрдиो। рдЗрд╕े рдЦेрд▓, рдХрд▓ा, рдХрд╣ाрдиी рдФрд░ рдЦेрд▓-рдХूрдж рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓ाрдХрд░ рдкреЭाрдУ।





9. рдПрдЧ्рдЬाрдо рд╣ॉрд▓ рдЯिрдк्рд╕ (Exam Tips for 8th Feb)

​рджोрд╕्рддों, рдкреЭा рддो рдЖрдкрдиे рдмрд╣ुрдд рд╣ै। рдЕрдм рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рд╕्рдоाрд░्рдЯрдиेрд╕ рдХी।

рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдЬрдм рдк्рд░рд╢्рди рд╕ाрдордиे рдЖрдП, рддो рдЗрди рдмाрддों рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦें:

(A) рдмрдЪ्рдЪा рднрдЧрд╡ाрди рд╣ै

​рдЧрдгिрдд рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХा рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдиिрдпрдо рд╣ै: рдмрдЪ्рдЪा рдХрднी рдЧрд▓рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

  • ​рдЕрдЧрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдлेрд▓ рд╣ुрдЖ -> рддो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (System) рдлेрд▓ рд╣ुрдИ।
  • ​рдЕрдЧрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рд╢ोрд░ рдордЪा рд░рд╣ा рд╣ै -> рддो рдЯीрдЪрд░ рдХी рдХ्рд▓ाрд╕ рдмोрд░िंрдЧ рд╣ै।
  • ​рдЕрдЧрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдЧрд▓рддी рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै -> рддो рдпрд╣ рд╕ीрдЦрдиे рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।

​рд╣рдоेрд╢ा рд╡рд╣ рдСрдк्рд╢рди рдЪुрдиें рдЬो рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╣ो।

(B) рдкॉрдЬिрдЯिрд╡ рдФрд░ рдиिрдЧेрдЯिрд╡ рд╢рдм्рдж (Tag Words)

​рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ी рдХाрди рдЦреЬे рдХрд░ рд▓ें:

​✅ рдкॉрдЬिрдЯिрд╡ (рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдкрд╣рдЪाрди):

  • ​рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиा (Opportunity)
  • ​рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोреЬрдиा (Real life connection)
  • ​рдХрд░рдХे рд╕ीрдЦрдиा (Learning by doing)
  • ​рдоूрд░्рдд рдЕрдиुрднрд╡ (Concrete experience)
  • ​рдЦुрд▓े рдЕंрдд рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди (Open-ended)
  • ​рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди (Encouragement)
  • ​рдд्рд░ुрдЯिрдпां (Errors - рдпे рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ैं!)

​❌ рдиिрдЧेрдЯिрд╡ (рдЧрд▓рдд рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдкрд╣рдЪाрди):

  • ​рдХेрд╡рд▓ / рдоाрдд्рд░ (Only)
  • ​рд░рдЯрдиा / рдХंрдард╕्рде рдХрд░рдиा (Rote Memorization)
  • ​рдХрдаोрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди (Strict discipline)
  • ​рддुрд▓рдиा рдХрд░рдиा (Comparison)
  • ​рдоाрдирдХीрдХृрдд (Standardized)
  • ​рдХрд▓рди рд╡िрдзि (Algorithm)
  • ​рдЕрдн्рдпाрд╕ / рдб्рд░िрд▓ (Drill & Practice - рдЬ्рдпाрджा рдЬोрд░ рджेрдиा рдЧрд▓рдд рд╣ै)
  • ​рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди (Lecture)

(C) рд▓ंрдмा рдСрдк्рд╢рди = рд╕рд╣ी рдСрдк्рд╢рди?

​рдЕрдХ्рд╕рд░ (90% рдоाрдорд▓ों рдоें) рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдоें рдЬो рдСрдк्рд╢рди рд╕рдмрд╕े рд▓ंрдмा рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рд╕рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕рдоें рдмाрдд рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╣ोрддा рд╣ै।

(рд▓ेрдХिрди рдЖँрдЦ рдмंрдж рдХрд░рдХे рдирд╣ीं, рдкреЭрдХрд░ рд╣ी рдЯिрдХ рдХрд░ें!)






10. рдПрдХ рдЬрд░ूрд░ी рдмाрдд (Conclusion)

​рджोрд╕्рддों, рдЧрдгिрдд рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХोрдИ рд░ॉрдХेрдЯ рд╕ाрдЗंрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ рдмрд╕ рдпрд╣ рдкрд░рдЦрдиे рдХा рддрд░ीрдХा рд╣ै рдХि "рдХ्рдпा рдЖрдк рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рдЯीрдЪрд░ рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं?"

​рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рдЯीрдЪрд░ рд╡рд╣ рдирд╣ीं рдЬो рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рд╕рд╡ाрд▓ рд╣рд▓ рдХрд░ рджे।

рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫा рдЯीрдЪрд░ рд╡рд╣ рд╣ै рдЬो рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдорди рд╕े рдЧрдгिрдд рдХा рдбрд░ рдиिрдХाрд▓ рджे।

​рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдордиे рдЬिрди рдмाрддों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдХी рд╣ै, рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдиे рдЙрди्рд╣ें рд╕рдордЭ рд▓िрдпा, рддो 30 рдоें рд╕े 28-30 рдиंрдмрд░ рдЖрдкрдХी рдЬेрдм рдоें рд╣ैं।

​рдбрд░िрдпे рдордд, рдмрд╕ рдЕрдкрдиी рддैрдпाрд░ी рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рд░рдЦिрдпे।

рдЖрдк рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдФрд░ рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХрднी рд╣ाрд░рддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдпा рддो рд╡рд╣ рдЬीрддрддा рд╣ै, рдпा рд╕ीрдЦрддा рд╣ै।

ЁЯЪА рдЕрдм рдХ्рдпा рдХрд░ें? (Next Step)

​рдЕрдм рдЬрдм рдЖрдкрдиे рдкूрд░ा рдХांрд╕ेрдк्рдЯ рд╕рдордЭ рд▓िрдпा рд╣ै, рддो рд╡рдХ्рдд рд╣ै рдЦुрдж рдХो рдкрд░рдЦрдиे рдХा।

рдоैंрдиे рдЖрдкрдХे рд▓िрдП 50 рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рдФрд░ рдирдП рдкैрдЯрд░्рди рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдХ्рд╡िрдЬ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рд╣ै।

​ЁЯСЗ рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдХ्рд╡िрдЬ рдХो рд╣рд▓ рдХрд░ें рдФрд░ рдЕрдкрдиा рд╕्рдХोрд░ рджेрдЦें! ЁЯСЗ





CTET Math Pedagogy: Final Exam Level (Balanced)

CTET Math Pedagogy: Final Exam Level (Mixed Options)

(рд╕рднी 50 рдк्рд░рд╢्рди рдФрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк рдирдП рдкैрдЯрд░्рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं)

ЁЯУ▓ рдл्рд░ी рдиोрдЯ्рд╕ рдХे рд▓िрдП WhatsApp рдЪैрдирд▓ рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░ें

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

UPTET Hindi Chapter 1: рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा (рд╕्рд╡рд░ рдПрд╡ं рд╡्рдпंрдЬрди) | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 MCQ (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 01 : рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा (рд╕्рд╡рд░ рдПрд╡ं рд╡्рдпंрдЬрди) - UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िं рджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХी рдиींрд╡ 'рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा' рдкрд░ рд╣ी рдЯिрдХी рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдХे рджोрдиों рд╕्рддрд░ों (Primary & Junior) рдоें рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рд╕े рдХрдо рд╕े рдХрдо 3 рд╕े 4 рдк्рд░рд╢्рди рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡рд░्рдгों рдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди, рдЕрд▓्рдкрдк्рд░ाрдг-рдорд╣ाрдк्рд░ाрдг, рдФрд░ рдЕрдШोрд╖-рд╕рдШोрд╖ рдоें рдЫाрдд्рд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдн्рд░рдоिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ाрдордмाрдг рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдХा рдРрд╕ा 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ेंрдЧे рдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдк्рд░рд╢्рди рдЧрд▓рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। ​⭐ 1. рд╡рд░्рдг рдФрд░ рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा (Varna and Varnamala) рдХा рдЕрд░्рде ​⭐ рдз्рд╡рдиि (Sound): рднाрд╖ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рдоौрдЦिрдХ рдЗрдХाрдИ рдз्рд╡рдиि рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै। ​⭐ рд╡рд░्рдг (Letter): рднाрд╖ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рд▓िрдЦिрдд рдЗрдХाрдИ рдЬिрд╕рдХे рдФрд░ рдЯुрдХрдб़े (рдЦंрдб) рдирд╣ीं рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे, рдЙрд╕े 'рд╡рд░्рдг' рдХрд╣рддे рд╣ैं (рдЬैрд╕े- рдЕ, рдХ्, рдЦ्)। ​⭐ рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा: рд╡рд░्рдгों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдФрд░ рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рд╕рдоूрд╣ рдХो 'рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा' (Alphabet) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। ​⭐ рдХुрд▓ рд╡рд░्рдг: рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдоें рдХुрд▓ 52 рд╡рд░्рдг рд╣ोрддे рд╣ैं (11 рд╕्рд╡рд░ + 2 рдЕрдпोрдЧрд╡ाрд╣ + 33 рдоूрд▓ рд╡्...

UPTET/CTET 2026 рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ Chapter 25: рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдФрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд╣рд▓ू | SK SACHIN CLASSES

  ​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ (CDP) рдЕрдз्рдпाрдп 25 - рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдФрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд╣рд▓ू (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ЁЯМЯ ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХी рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (CDP) рд╕ीрд░ीрдЬ़ рдоें рдЖрдЬ рд╣рдо рдЙрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ेंрдЧे рдЬो рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा 'рдЖрдзाрд░рднूрдд рдиिрдпрдо' (Basic Law) рд╣ै— рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд (Principles of Development) рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд╣рд▓ू । ​рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХोрдИ рдЬाрджुрдИ рдпा рдЕрдЪाрдирдХ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдШрдЯрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рдмрдЪ्рдЪा рдХैрд╕े рдзीрд░े-рдзीрд░े рдмोрд▓рдиा рд╕ीрдЦрддा рд╣ै, рдХैрд╕े рдЪрд▓рдиा рд╕ीрдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рдХैрд╕े рд╕рдоाрдЬ рдоें рдШुрд▓рддा-рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдпрд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдиिрд╢्рдЪिрдд 'рдиिрдпрдоों' рдФрд░ 'рд╕िрдж्рдзांрддों' рдХे рддрд╣рдд рд╣ोрддा рд╣ै। UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЗрди рд╕िрдж्рдзांрддों (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рджिрд╢ा рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд) рд╕े рд╕ीрдзे рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП, рдЗрди्рд╣ें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​ЁЯФ╣ 1. рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕िрдж्рдзांрдд (Principles of Development) ​рд╡िрдХाрд╕ рдПрдХ рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ (Universal) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХुрдЫ рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрди्рд╣ें рд╣ी рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं: ​ЁЯМЯ 1. рдиिрд░ंрддрд░рддा рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд (Principl...

UPTET 2026 рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) Chapter 1: рдкрд░िрд╡ाрд░ (Family) рдПрд╡ं рдоिрдд्рд░ | SK SACHIN CLASSES

  ​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдЕрдз्рдпाрдп 1 - рдкрд░िрд╡ाрд░ (Family) (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ЁЯМЯ ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХे рд╢िрдХ्рд╖ा рдоंрдЪ рдкрд░ рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै! рдЖрдЬ рд╕े рд╣рдо UPTET (Paper 1) рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рд╕्рдХोрд░िंрдЧ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS - Environmental Studies) рдХी рд╢ाрдирджाрд░ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। ​рд╣рдоाрд░ी рдХिрддाрдм рдХी рд╡िрд╖рдп-рд╕ूрдЪी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣рдоाрд░ा рдкрд╣рд▓ा рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै— "рдкрд░िрд╡ाрд░ (Family)" । UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 'рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдк्рд░рдХाрд░', 'рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ (рд╢ाрд░рджा рдПрдХ्рдЯ)' рдФрд░ 'рджрд╣ेрдЬ рдк्рд░рдеा' рд╕े рдЬुрдб़े рд╕ीрдзे рддрде्рдп рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдмрдЪ्рдЪा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рд╣ी рд╕ीрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рднी 'рдкрд░िрд╡ाрд░' рд╕े рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдЗрдП, рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд╣рд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु рдХो рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​ЁЯФ╣ 1. 'рдкрд░िрд╡ाрд░' рдХा рдЕрд░्рде рдФрд░ рдЙрдд्рдкрдд्рддि (Meaning & Origin) ​рдордиुрд╖्рдп рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░ाрдгी рд╣ै рдФрд░ 'рдкрд░िрд╡ाрд░' рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЗрдХाрдИ (Unit) рд╣ै। ​ UPTET рдлैрдХ्рдЯ: рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рд╢рдм्рдж 'Family' рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд▓ैрдЯिрди рднाрд╖ा рдХे рд╢рдм्рдж 'Famulus...

UPTET EVS Chapter 14: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 MCQ (SK SACHIN CLASSES)

рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб)  ⭐ рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдЖрдкрдХे рдЕрдкрдиे SK SACHIN CLASSES uptet рд╕ीрд░ीрдЬ рдкрд░ рдЖрдЬ рд╣рдо рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं рдЬो UPTET рдоें рд░ाрдордмाрдг рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा  ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдоें 'рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдХी рдкेрдбाрдЧोрдЬी' рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдХुंрдЬी рд╣ै। рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдХेрд╡рд▓ рдкेрдб़-рдкौрдзों рдХा рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдмाрд▓рдХ рдХो рдЙрд╕рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬीрд╡рди, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдХा рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХे рд╣рд░ рдПрдХ рдкрд╣рд▓ू рдХा рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ेंрдЧे рддाрдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рди рдХрдЯे। ​⭐ 1. рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг (Environment) рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा ⭐ ​рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╢рдм्рдж рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рджो рд╢рдм्рджों рдХे рдоेрд▓ рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै— 'рдкрд░ि' + 'рдЖрд╡рд░рдг' । ​⭐ 'рдкрд░ि' рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै - рд╣рдоाрд░े рдЪाрд░ों рдУрд░। ​⭐ 'рдЖрд╡рд░рдг' рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै - рдЬो рд╣рдоें рдШेрд░े рд╣ुрдП рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд, рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдоौрдЬूрдж рд╡рд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдЬो рд╣рдоें рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕े рдШेрд░े рд╣ुрдП рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ ...

UPTET Hindi Chapter 6: рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдХ्рд░िрдпा рдПрд╡ं рд╡िрд╢ेрд╖рдг (рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рдж) | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 06 : рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдХ्рд░िрдпा рдПрд╡ं рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдХे рднेрдж (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдоें рд╢рдм्рджों рдХो рд░ूрдк рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджो рднाрдЧों рдоें рдмांрдЯा рдЬाрддा рд╣ै— рд╡िрдХाрд░ी рдФрд░ рдЕрд╡िрдХाрд░ी । рд╡े рд╢рдм्рдж рдЬिрдирдоें рд▓िंрдЧ, рд╡рдЪрди, рдХाрд░рдХ рдФрд░ рдХाрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, 'рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рдж' рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдпे рдЪाрд░ों рд╣ी рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рдж рд╣ैं। ​рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдХे рдк्рд░рд╢्рдирдкрдд्рд░ рдоें рд╕рдХрд░्рдордХ-рдЕрдХрд░्рдордХ рдХ्рд░िрдпा рдХी рдкрд╣рдЪाрди, рднाрд╡рд╡ाрдЪрдХ рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг, рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдиाрдо рдХे рднेрджों рд╕े рд╕ीрдзे 3 рд╕े 4 рдк्рд░рд╢्рди (PYQ) рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП, рдЖрдкрдХे рдЕрдкрдиे рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо 'SK SACHIN CLASSES' рдХे рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рдЗрди рдЪाрд░ों рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рджों рдХा рдРрд╕ा 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ें рдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рди рдХрдЯे। ​⭐ рднाрдЧ 1: рд╕ंрдЬ्рдЮा (Noun) рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЕрдз्рдпрдпрди ​рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि, рд╡рд╕्рддु, рд╕्рдеाрди, рдк्рд░ाрдгी, рдЧुрдг, рднाрд╡ рдпा рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХे рдиाрдо рдХो рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХрд╣рддे рд╣ैं। (рдЬैрд╕े- рд░ाрдо, рдЖрдЧрд░ा, рдоेрдЬ, рдоिрдаाрд╕, рдмрдЪрдкрди)। рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै- 'рдиाрдо' (Name)। ​⭐...

UPTET Hindi Chapter 2: рдоाрдд्рд░िрдХ-рдЕрдоाрдд्рд░िрдХ рд╢рдм्рдж рдПрд╡ं рд╡ाрдХ्рдп рд░рдЪрдиा | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 02 : рд╡рд░्рдгों рдХे рдоेрд▓ рд╕े рдоाрдд्рд░िрдХ/рдЕрдоाрдд्рд░िрдХ рд╢рдм्рджों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рддрдеा рд╡ाрдХ्рдп рд░рдЪрдиा - UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдоाрд░ा рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо 'рд╢рдм्рдж' рдФрд░ 'рд╡ाрдХ्рдп' рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा рд╣ै। рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ (рдХрдХ्рд╖ा 1 рд╕े 5) рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкрдв़рдиा рдФрд░ рд▓िрдЦрдиा рд╕िрдЦाрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЕрдоाрдд्рд░िрдХ рд╢рдм्рджों рд╕े рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдоें 'рд░рдЪрдиा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдХे рднेрдж' (рд╕рд░рд▓, рд╕ंрдпुрдХ्рдд, рдоिрд╢्рд░) рд╕े рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд╕ीрдзे 2 рд╕े 3 рдк्рд░рд╢्рди (PYQ) рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ें। ​⭐ 1. рд╢рдм्рдж рд╡िрдЪाрд░ (Concept of Word) ​⭐ рд╢рдм्рдж рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा: рд╡рд░्рдгों рдпा рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рдЙрд╕ рд╕ाрд░्рдердХ (Meaningful) рд╕рдоूрд╣ рдХो рд╢рдм्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рдХा рдХोрдИ рди рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд░्рде рдиिрдХрд▓рддा рд╣ो। ​⭐ рдпрджि рд╡рд░्рдгों рдХो рдоिрд▓ाрдиे рдкрд░ рдХोрдИ рдЕрд░्рде рди рдиिрдХрд▓े (рдЬैрд╕े- 'рдо + рдХ + рд▓' = рдордХрд▓), рддो рдЙрд╕े рд╢рдм्рдж рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा। рд╕ाрд░्рдердХ рдоेрд▓ (рдЬैрд╕े- 'рдХ + рдо + рд▓' = рдХрдорд▓) рд╣ी рд╢рдм्рдж рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। ​⭐ рднाрд╖ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рд╕ाрд░्рдердХ рдЗрдХाрдИ 'рд╢рдм्рдж' рд╣ी рд╣ो...

UPTET Hindi Chapter 3: рдз्рд╡рдиिрдпों рдоें рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдЕंрддрд░ (рд╢, рд╖, рд╕, рдм, рд╡) | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 03 : рд╣िрди्рджी рдХी рд╕рднी рдз्рд╡рдиिрдпों рдХे рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдЕंрддрд░ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рдПрдХ рдкूрд░्рдгрддः рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рднाрд╖ा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЬो рдмोрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ी рд▓िрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрд░ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрдиों (Pronunciation places) рдХा рд╕рд╣ी рдЬ्рдЮाрди рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдо рдз्рд╡рдиिрдпों рдоें рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे, рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд░्рддрдиी (Spelling) рдХी рдЕрд╢ुрдж्рдзिрдпाँ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। UPTET рдФрд░ CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें 'рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди' рдФрд░ 'рд╕рдоाрди рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рдгों рдХे рдЕंрддрд░' рд╕े рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 2-3 рдк्рд░рд╢्рди рд╕ीрдзे (PYQ) рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╖, рд╕, рд╢, рдм, рд╡, рдв, рдб, рдб़, рдв़, рдХ्рд╖, рдЫ, рдг, рддрдеा рди рдХी рдз्рд╡рдиिрдпों рдХा рдРрд╕ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ेंрдЧे рдХि рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рдирд╣ीं рдХрдЯेрдЧा। ​⭐ 1. 'рд╢', 'рд╖' рдФрд░ 'рд╕' рдХी рдз्рд╡рдиिрдпों рдоें рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдЕंрддрд░ (рдКрд╖्рдо рд╡्рдпंрдЬрди) ​рдпे рддीрдиों рд╡рд░्рдг 'рдКрд╖्рдо рдпा рд╕ंрдШрд░्рд╖ी рд╡्рдпंрдЬрди' рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдоें рдоुрдЦ рд╕े рдЧрд░्рдо рд╣рд╡ा (рдКрд╖्рдоा) рд░рдЧрдб़ рдЦाрдХрд░ рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै। рдмोрд▓рдиे рдоें рдпे рдПрдХ рдЬैрд╕े рд▓рдЧрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрдирдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди рдмिрд▓्рдХु...

UPTET 2026 рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг (EVS) Chapter 4: рдкेрдб़-рдкौрдзे рдПрд╡ं рдЬंрддु (Plants & Animals) | SK SACHIN CLASSES

  ​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдЕрдз्рдпाрдп 4 - рдкेрдб़-рдкौрдзे рдПрд╡ं рдЬंрддु (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ? ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рд╕ीрд░ीрдЬ़ рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। ​рдЖрдЬ рд╣рдо EVS рдХा рд╡рд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкрдв़рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╕рдмрд╕े рд╕ुंрджрд░ рд░ूрдк рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै— "рдкेрдб़-рдкौрдзे рдПрд╡ं рдЬंрддु (Plants and Animals)" । рд╣рдоाрд░ी рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд▓ाрдЦों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкेрдб़-рдкौрдзे рдФрд░ рдЬाрдирд╡рд░ рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкौрдзों (рдЬो рдХीрдб़े рдЦाрддे рд╣ैं рдпा рдЬो рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं) рдФрд░ рдХुрдЫ рдЕрдиोрдЦे рдЬाрдирд╡рд░ों (рдЬो 17 рдШंрдЯे рд╕ोрддे рд╣ैं) рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ीрдзे рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП, рдЗрди рд╕рднी рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрде्рдпों рдХो рд░рдЯ рд▓ेрддे рд╣ैं।

UPTET Hindi Chapter 7: рд▓िंрдЧ, рд╡рдЪрди, рдХाрд▓, рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ, рдк्рд░рдд्рдпрдп, рддрдд्рд╕рдо-рддрдж्рднрд╡ (рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕) | 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 07 : рд╡рдЪрди, рд▓िंрдЧ, рдХाрд▓ рдПрд╡ं рд╢рдм्рдж рднेрдж (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХा рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп UPTET рдФрд░ CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХा 'рд╣ृрджрдп' рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЗрд╕ рдЕрдХेрд▓े рдЕрдз्рдпाрдп рд╕े рдХрдо рд╕े рдХрдо 5 рд╕े 6 рдк्рд░рд╢्рди (PYQ) рд╕ीрдзे рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ 'рдк्рд░ाрдг', 'рджрд░्рд╢рди' рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рд╡рдЪрди, 'рджрд╣ी', 'рдкाрдиी' рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рд▓िंрдЧ рдФрд░ рддрдд्рд╕рдо-рддрдж्рднрд╡ рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдХी рдЬाрджुрдИ рдЯ्рд░िрдХ्рд╕ рдЖрдкрдХो рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдмрд╕े рдЖрдЧे рд░рдЦेंрдЧी। ​рдЖрдЗрдП, рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рдЗрди рд╕рднी рд╡िрд╖рдпों рдХा рдРрд╕ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ें рдХि рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рди рдХрдЯे। ​⭐ рднाрдЧ 1: рд╡рдЪрди (Number) рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЕрдз्рдпрдпрди ​рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдпा рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЬिрд╕ рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рд╡рд╕्рддु рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा (рдПрдХ рдпा рдЕрдиेрдХ) рдХा рдмोрдз рд╣ो, рдЙрд╕े 'рд╡рдЪрди' рдХрд╣рддे рд╣ैं। ​рд╣िंрджी рдоें рд╡рдЪрди рдХेрд╡рд▓ рджो рд╣ोрддे рд╣ैं: 1. рдПрдХрд╡рдЪрди 2. рдмрд╣ुрд╡рдЪрди (рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рддीрди рд╣ोрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╣िंрджी рдоें рдж्рд╡िрд╡рдЪрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा)। ​⭐ UPTET рд░ाрдордмाрдг рдиिрдпрдо (рд╕рджा рдПрдХрд╡рдЪрди рдФрд░ рд╕рджा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди): ​рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें 99% рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ीं рд╕े рдмрдирддे рд╣ैं। ​⭐ рд╕рджैрд╡ рдмрд╣ुрд╡рдЪрди (Always...

UPTET 2026 EVS Chapter 11 (Part-1): рд╕ंрд╡िрдзाрди рдПрд╡ं рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा | SK SACHIN CLASSES

​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг (EVS) рдЕрдз्рдпाрдп 11 (Part 1) - рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдПрд╡ं рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ЁЯМЯ ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рд╕ीрд░ीрдЬ़ рдоें рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। ​рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдХे рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рдоें 'рд╕ंрд╡िрдзाрди' рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдПрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдХрд░्рддрд╡्рдпों рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖, рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ (Fundamental Rights), рдФрд░ рдиीрддि рдиिрджेрд╢рдХ рддрдд्рд╡ों рд╕े рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे 5 рд╕े 6 рдк्рд░рд╢्рди рдЖрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдордиे рдЗрд╕े 2 рднाрдЧों рдоें рдмांрдЯा рд╣ै। рдЖрдЗрдП, 'рдкाрд░्рдЯ 1' рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдоूрд▓ рдвांрдЪे рдХो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​ЁЯФ╣ 1. рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг (Making of the Constitution) ​рд╕ंрд╡िрдзाрди рдЙрди рдиिрдпрдоों рдФрд░ рдХाрдиूрдиों рдХी рдПрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рдХिрддाрдм рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХा рд╢ाрд╕рди (рд╕рд░рдХाрд░) рдЪрд▓ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। ​ЁЯМЯ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा (Constituent Assembly) ​рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдПрдХ 'рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा' рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдеा। ​ рдХैрдмिрдиेрдЯ рдоिрд╢рди (1946): рдЗрд╕ी рдоिрд╢рди рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдкрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╕ंрд╡ि...
Home | About Us | Contact Us | Privacy Policy | Terms and Conditions | Disclaimer
⇨ рдЧ्рд░ुрдк рдоें рдЬुреЬें WhatsApp