рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

​ЁЯФе CTET Hindi Pedagogy MasterClass: 15 рдоें рд╕े 15 рдиंрдмрд░ рдкрдХ्рдХे! (Paper 1 & 2 рдХा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдиिрдЪोрдб़ - 4000+ рд╢рдм्рдж)

 




рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी: CTET рдорд╣ा-рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдиोрдЯ्рд╕ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ां рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें 


1. рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा: рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХा рдбрд░ рдиिрдХाрд▓ рдлेंрдХिрдП!

рдирдорд╕्рддे рджोрд╕्рддों! рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै рдЖрдкрдХा SK SACHIN CLASSES рдкрд░।

​рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рднी рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рд╣िंрджी рддो рд╣рдоाрд░ी рдоाрддृрднाрд╖ा рд╣ै, рдЗрд╕рдоें рддो рд╣рдо рдмिрдиा рдкреЭे рдкाрд╕ рд╣ो рдЬाрдПंрдЧे?

рдФрд░ рдлिрд░ рдЬрдм рдЖрдк CTET рдХा рдкेрдкрд░ рджेрдЦрддे рд╣ैं, рддो рд╡рд╣ां рд▓िрдЦे рд╢рдм्рдж— "рд╕рди्рдиिрд╡िрд╖्рдЯ", "рдЕрдзोрдЧाрдоी", "рд╕рдоीрдкрд╕्рде рд╡िрдХाрд╕"—рджेрдЦрдХрд░ рд╕िрд░ рдЪрдХрд░ा рдЬाрддा рд╣ै?

​рд╕рдЪ рдмрддाрдКँ?

рд╣рдо рд╣िंрджी рдЬाрдирддे рд╣ैं, рдкрд░ рд╣рдо 'рд╣िंрджी рдкреЭाрдиा' рдирд╣ीं рдЬाрдирддे।

CTET рдЖрдкрд╕े рдпрд╣ рдирд╣ीं рдкूрдЫрддा рдХि 'рд░ाрдо' рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╣ै рдпा рд╕рд░्рд╡рдиाрдо।

CTET рдЖрдкрд╕े рдкूрдЫрддा рд╣ै— "рдЕрдЧрд░ рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪा рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें 'рд░ाрдо' рдХो 'рд▓ाрдо' рдмोрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд░ेंрдЧे?"

​рдпрд╣ी рд╣ै рдкेрдбाрдЧोрдЬी (Pedagogy)

​рдЖрдЬ рдХा рдпрд╣ рдм्рд▓ॉрдЧ рдХोрдИ рд╕ाрдзाрд░рдг рдЖрд░्рдЯिрдХрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХी рдЧीрддा, рдмाрдЗрдмिрд▓ рдФрд░ рдХुрд░ाрди рд╣ै।

рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдиे рдЕрдЧрд▓े 20-25 рдоिрдирдЯ рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдХो рджे рджिрдП, рддो рдоैं рд╡ाрджा рдХрд░рддा рд╣ूँ рдХि рдПрдЧ्рдЬाрдо рд╣ॉрд▓ рдоें рдЖрдк рдоुрд╕्рдХुрд░ाрддे рд╣ुрдП рдкेрдкрд░ рд╣рд▓ рдХрд░ेंрдЧे।

​рд╣рдо рдЗрд╕рдоें рднाрд╖ा рдЕрд░्рдЬрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЪोрдорд╕्рдХी рдХे LAD рддрдХ, рдФрд░ рдиिрджाрдиाрдд्рдордХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा рддрдХ—рд╕рдм рдХुрдЫ рдХрд╡рд░ рдХрд░ेंрдЧे। рд╡рд╣ рднी рдХिрддाрдмी рднाрд╖ा рдоें рдирд╣ीं, рдЕрдкрдиी рджेрд╕ी рднाрд╖ा рдоें।

​рддो рдЪрд▓िрдП, рд╢ुрд░ू рдХрд░рддे рд╣ैं рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХा рдорд╣ा-рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо! ЁЯЪА



рдЦंрдб 1: рднाрд╖ा рдЕрд░्рдЬрди рдФрд░ рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо (Acquisition vs Learning)

​рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдЬрд░ूрд░ी рдЯॉрдкिрдХ। рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рд╕рдордЭ рд▓िрдпा, рддो 2 рдиंрдмрд░ рдкрдХ्рдХे।

1. рднाрд╖ा рдЕрд░्рдЬрди (Language Acquisition)

​рд╕ोрдЪिрдП, рдЬрдм рдЖрдк рдЫोрдЯे рдеे, рддो рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рд╣िंрджी рдмोрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдЯ्рдпूрд╢рди рд▓ी рдеी?

рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдЕрдкрдиी рдордо्рдоी рд╕े рдХрд╣ा рдеा— "рдоाँ, рдоुрдЭे рд╕ंрдЬ्рдЮा рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдиाрдо рд╕िрдЦाрдУ, рддрднी рдоैं 'рджूрдз' рдоांрдЧूंрдЧा"?

рдирд╣ीं рдиा!

​рдЖрдкрдиे рдмрд╕ рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд▓ोрдЧों рдХो рдмोрд▓рддे рд╕ुрдиा।

рдкाрдкा рдХो рд╕ुрдиा, рдордо्рдоी рдХो рд╕ुрдиा, рджाрджी рдХो рд╕ुрдиा।

рдФрд░ рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрдк рднी рдмोрд▓рдиे рд▓рдЧे।

​рдЗрд╕े рд╣ी рдХрд╣рддे рд╣ैं рднाрд╖ा рдЕрд░्рдЬрди

  • ​рдпрд╣ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ (Natural) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।
  • ​рдпрд╣ рдЕрд╡рдЪेрддрди (Unconscious) рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдкрддा рднी рдирд╣ीं рдЪрд▓рддा рдХि рдЖрдк рд╕ीрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं।
  • ​рдЗрд╕рдоें рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХे рдиिрдпрдоों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी।
  • ​рдпрд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдоाрддृрднाрд╖ा (Mother Tongue) рдпा рдк्рд░рдердо рднाрд╖ा (L1) рдХे рд╕ाрде рд╣ोрддा рд╣ै।

рдПрдЧ्рдЬाрдо рдЯिрдк: рдЕрдЧрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдоें рдЖрдП рдХि "рдмрдЪ्рдЪा рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рднाрд╖ा рд╕ीрдЦ рд░рд╣ा рд╣ै", рддो рдЙрдд्рддрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдЕрд░्рдЬрди рд╣ोрдЧा।



2. рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо (Language Learning)

​рдЕрдм рдпाрдж рдХीрдЬिрдП рд╕्рдХूрд▓ рдХे рджिрди।

рдЬрдм рдЖрдкрдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी (English) рд╕िрдЦाрдИ рдЧрдИ।

рдЯीрдЪрд░ рдиे рдХрд╣ा— "A for Apple рдпाрдж рдХрд░ो", "Noun рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд░рдЯो", "Tense рдХे рдиिрдпрдо рд╕ीрдЦो"

​рдЗрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо

  • ​рдпрд╣ рдк्рд░рдпाрд╕рдкूрд░्рдг (Effortful) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рдоेрд╣рдирдд рд▓рдЧрддी рд╣ै।
  • ​рдпрд╣ рдЪेрддрди (Conscious) рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдкрддा рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЖрдк рд╕ीрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं।
  • ​рдЗрд╕рдоें рд╡्рдпाрдХрд░рдг, рдХिрддाрдмें рдФрд░ рдЯीрдЪрд░ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
  • ​рдпрд╣ рдж्рд╡िрддीрдп рднाрд╖ा (Second Language/L2) рдХे рд╕ाрде рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЕрди्рддрд░ рдПрдХ рдиреЫрд░ рдоें:

| рдЕрд░्рдЬрди (Acquisition) | рдЕрдзिрдЧрдо (Learning) |

| :--- | :--- |

| рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдоाрд╣ौрд▓ | рд╕्рдХूрд▓/рдХ्рд▓ाрд╕ |

| рдкрд░िрд╡ाрд░ | рд╢िрдХ्рд╖рдХ/рдХिрддाрдм |

| рдоाрддृрднाрд╖ा | рджूрд╕рд░ी рднाрд╖ा |

| рдХोрдИ рдиिрдпрдо рдирд╣ीं | рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХे рдиिрдпрдо |





рдЦंрдб 2: рдк्рд░рдоुрдЦ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╡िрдЪाрд░ (The Giants of Pedagogy)

​рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдоें 3-4 рдиाрдо рдРрд╕े рд╣ैं рдЬो рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдкेрдкрд░ рдоें рдЯрдкрдХ рдкреЬрддे рд╣ैं। рдЗрди्рд╣ें рд░рдЯрдиा рдирд╣ीं, рд╕рдордЭрдиा рд╣ै।

1. рдиोрдо рдЪोрдорд╕्рдХी (Noam Chomsky): рднाрд╖ा рдХा рджेрд╡рддा

​рдЪोрдорд╕्рдХी рдХा рдХрд╣рдиा рдеा— "рдмрдЪ्рдЪा рдЦाрд▓ी рд╕्рд▓ेрдЯ рдирд╣ीं рд╣ै।"

рднрдЧрд╡ाрди рдиे (рдпा рдк्рд░рдХृрддि рдиे) рдмрдЪ्рдЪे рдХे рджिрдоाрдЧ рдоें рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдПрдХ рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдлिрдЯ рдХрд░рдХे рднेрдЬा рд╣ै।

​рдЙрд╕ рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдХा рдиाрдо рд╣ै— LAD (Language Acquisition Device)

рдпाрдиी рднाрд╖ा рдЕрд░्рдЬрди рдпंрдд्рд░

  • ​рдпрд╣ рдпंрдд्рд░ 5 рд╕ाрд▓ рддрдХ рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдПрдХ्рдЯिрд╡ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдмрдЪ्рдЪे рдмрдЪрдкрди рдоें рднाрд╖ा рдЬрд▓्рджी рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।
  • ​рдЪोрдорд╕्рдХी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдоें 'рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рд╡्рдпाрдХрд░рдг' (Universal Grammar) рдХी рд╕рдордЭ рдЬрди्рдордЬाрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЯ्рд░िрдХ: рдк्рд░рд╢्рди рдоें рдЬрд╣ाँ рднी 'рдЬрди्рдордЬाрдд рдХ्рд╖рдорддा' (Innate Ability) рджिрдЦे, рдЖँрдЦ рдмंрдж рдХрд░рдХे рдЪोрдорд╕्рдХी рдкрд░ рдЯिрдХ рд▓рдЧा рджेрдиा।



2. рдЬीрди рдкिрдпाрдЬे (Jean Piaget): рд╡िрдЪाрд░ рдкрд╣рд▓े, рднाрд╖ा рдмाрдж рдоें

​рдкिрдпाрдЬे рдХा рдоाрдирдиा рдеा— "рдкрд╣рд▓े рдмрдЪ्рдЪे рдХा рджिрдоाрдЧ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрдЧा (рд╡िрдЪाрд░ рдЖрдПंрдЧे), рдлिрд░ рд╡рд╣ рднाрд╖ा рдмोрд▓ेрдЧा।"

  • рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдЖрддा рд╣ै рдХि 'рдпрд╣ рдЧोрд▓ рдЪीрдЬ рдЦेрд▓рдиे рдХी рд╣ै' (рд╡िрдЪाрд░), рдлिрд░ рд╡рд╣ рдЙрд╕े 'рдЧेंрдж' (рднाрд╖ा) рдмोрд▓рддा рд╣ै।
  • ​рдкिрдпाрдЬे рдиे 'рдЕрд╣ंрдХेंрдж्рд░िрдд рд╡ाрдХ्' (Egocentric Speech) рдХी рдмाрдд рдХी। рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪा рдЦुрдж рд╕े рдмाрддें рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдкिрдпाрдЬे рдЙрд╕े 'рд╕्рд╡ाрд░्рдеी' рдпा 'рдЦुрдж рдоें рдордЧ्рди' рдоाрдирддे рд╣ैं।

рдЯ्рд░िрдХ: рд╡िрдЪाрд░ > рднाрд╖ा = рдкिрдпाрдЬे।



3. рд▓ेрд╡ рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी (Lev Vygotsky): рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рднाрд╖ा

​рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдкिрдпाрдЬे рдХे рджुрд╢्рдорди (рд╡ैрдЪाрд░िрдХ) рдеे।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा— "рдЕрд░े рдкिрдпाрдЬे рднाрдИ! рдмрдЪ्рдЪा рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдкेреЬ рдХे рдиीрдЪे рдмैрдардХрд░ рдирд╣ीं рд╕ीрдЦрддा। рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдХे рдмीрдЪ рд░рд╣рдХрд░ рд╕ीрдЦрддा рд╣ै।"

​рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░:

  • ​рднाрд╖ा рдФрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╢ुрд░ू рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдмाрдж рдоें рдоिрд▓ рдЬाрддे рд╣ैं।
  • рдиिрдЬी рд╡ाрдХ् (Private Speech): рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪा рдЦुрдж рд╕े рдмाрддें рдХрд░рддा рд╣ै (рдЬैрд╕े рдЦिрд▓ौрдиे рдЬोреЬрддे рд╕рдордп), рддो рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдХाрдо рдХो рджिрд╢ा рджे рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рд╣ै।

рдЯ्рд░िрдХ: рд╕рдоाрдЬ, рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпा, рдиिрдЬी рд╡ाрдХ् = рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी।



4. рдмी.рдПрдл. рд╕्рдХिрдирд░ (B.F. Skinner): рдирдХрд▓рдЪी рдмंрджрд░

​рд╕्рдХिрдирд░ рдХрд╣рддे рдеे рдХि рднाрд╖ा 'рдЕрдиुрдХрд░рдг' (Imitation) рдФрд░ 'рдкुрдирд░्рдмрд▓рди' (Reinforcement) рд╕े рд╕ीрдЦी рдЬाрддी рд╣ै।

  • ​рдмрдЪ्рдЪा рдордо्рдоी рдХो рджेрдЦрддा рд╣ै।
  • ​рдирдХрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै।
  • ​рд╕рд╣ी рдмोрд▓рдиे рдкрд░ рдордо्рдоी рддाрд▓ी рдмрдЬाрддी рд╣ैं (рдЪॉрдХрд▓ेрдЯ рджेрддी рд╣ैं)।
  • ​рдмрдЪ्рдЪा рдлिрд░ рд╕े рд╡рд╣ी рдмोрд▓рддा рд╣ै।

рдЯ्рд░िрдХ: рдЕрдиुрдХрд░рдг, рдирдХрд▓, рд░рдЯрдиा = рд╕्рдХिрдирд░।

5. рд╕्рдЯीрдлрди рдХ्рд░ैрд╢рди (Stephen Krashen): рдЕрд░्рдЬрди рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд

​рдЗрдирдХी 5 рдкрд░िрдХрд▓्рдкрдиाрдПं рд╣ैं, рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै— рдмोрдзрдЧрдо्рдп рдиिрд╡ेрд╢ (Comprehensible Input - i+1)

рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै— рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдЙрд╕рдХे рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рддрд░ рд╕े рдеोреЬा рд╕ा рдКрдкрд░ рдХा рдЬ्рдЮाрди рджो।

рдЕрдЧрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХो A, B, C, D рдЖрддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े 'Apple' рд╕िрдЦाрдУ (i+1), рд╕ीрдзे 'Sentence' рдордд рд╕िрдЦाрдУ (i+10)।



рдЦंрдб 3: рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ (Language Skills)

​рднाрд╖ा рдХे рдЪाрд░ рдкрд╣िрдпे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдПрдХ рднी рдкंрдЪрд░ рд╣ुрдЖ, рддो рдЧाреЬी рдирд╣ीं рдЪрд▓ेрдЧी।

рдХ्рд░рдо рдпाрдж рд░рдЦें: L-S-R-W (рд╕ुрдирдиा, рдмोрд▓рдиा, рдкреЭрдиा, рд▓िрдЦрдиा)।

рд╣िंрджी рдоें: рд╕ु-рдмो-рдк-рд▓ि (рд╕ुрдирдиा, рдмोрд▓рдиा, рдкреЭрдиा, рд▓िрдЦрдиा)।

1. рд╕ुрдирдиा (Listening) - рд╢्рд░рд╡рдг рдХौрд╢рд▓

​рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдЖрдзाрд░рднूрдд рдХौрд╢рд▓ рд╣ै।

рд╕िрд░्рдл 'рдХाрди рдоें рдЖрд╡ाрдЬ рдЬाрдиा' рд╕ुрдирдиा рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╕ुрдирдиे рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै— рд╕ुрдиी рд╣ुрдИ рдмाрдд рдХा рдЕрд░्рде рд╕рдордЭрдиा।

рдЕрдЧрд░ рдоैं рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рдЪीрдиी рднाрд╖ा рдоें рдХुрдЫ рдмोрд▓ूँ рдФрд░ рдЖрдкрдХे рдХाрди рддрдХ рдЖрд╡ाрдЬ рдЬाрдП, рддो рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे 'рд╕ुрдиा'? рдирд╣ीं, рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдкрдиे рд╕рдордЭा рдирд╣ीं।

2. рдмोрд▓рдиा (Speaking) - рд╡ाрдЪрди рдХौрд╢рд▓

​рдмोрд▓рдиे рдХा рдорддрд▓рдм рд╕िрд░्рдл 'рдмрдб़рдмрдб़ाрдиा' рдирд╣ीं рд╣ै।

рдмोрд▓рдиे рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै— рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕рд╣ी рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиा।

рдмрдЪ्рдЪे рдХो рддोрддे рдХी рддрд░рд╣ рд░рдЯाрдиा рдмोрд▓рдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрднрд╡ рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдХे рдоौрдХे рджेрдиा рдЕрд╕рд▓ी рд╡ाрдЪрди рдХौрд╢рд▓ рд╣ै।

3. рдкреЭрдиा (Reading) - рдкрдарди рдХौрд╢рд▓

​рдпрд╣ CTET рдХा рдлेрд╡рд░ेрдЯ рд╣ै।

рдкреЭрдиा рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?

(A) рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХो рдЬोреЬрдХрд░ рдмोрд▓рдиा?

(B) рдЬोрд░-рдЬोрд░ рд╕े рдкреЭрдиा?

(C) рдкреЭрдХрд░ рдЕрд░्рде рд╕рдордЭрдиा?

​рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै (C)। рдкреЭрдиा = рдЕрд░्рде рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиा।

рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЕрдЦрдмाрд░ рдкреЭ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдкрдХो рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рдЖ рд░рд╣ा рдХि рдЦрдмрд░ рдХ्рдпा рд╣ै, рддो рдЖрдк рдкреЭ рдирд╣ीं рд░рд╣े, рд╕िрд░्рдл рдбिрдХोрдб рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдкреЭрдиे рдХे рдк्рд░рдХाрд░:

  • рдоौрди рдкрдарди: рдорди рдоें рдкреЭрдиा। рдЗрд╕рд╕े рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдФрд░ рд╕рдордЭ рдмреЭрддी рд╣ै।
  • рд╕рд╕्рд╡рд░ рдкрдарди: рдмोрд▓рдХрд░ рдкреЭрдиा। рдЗрд╕рд╕े рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕ुрдзрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЭिрдЭрдХ рдЦुрд▓рддी рд╣ै (рдЫोрдЯे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдмेрд╕्рдЯ)।
  • рдж्рд░ुрдд рдкрдарди (Skimming): рд╕рд░рд╕рд░ी рддौрд░ рдкрд░ рдкреЭрдиा (рдЬैрд╕े рдЕрдЦрдмाрд░ рдХी рд╣ेрдбрд▓ाрдЗंрд╕)।
  • рдмाрд░ीрдХी рд╕े рдкрдарди (Scanning): рдХिрд╕ी рдЦाрд╕ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рдвूँрдврдиा (рдЬैрд╕े рдбिрдХ्рд╢рдирд░ी рдоें рд╢рдм्рдж рдЦोрдЬрдиा рдпा рдЯ्рд░ेрди рдХा рдЯाрдЗрдо рджेрдЦрдиा)।

4. рд▓िрдЦрдиा (Writing) - рд▓ेрдЦрди рдХौрд╢рд▓

​рд▓िрдЦрдиा рд╕िрд░्рдл рд╕ुंрджрд░ рд░ाрдЗрдЯिंрдЧ (рд╕ुрд▓ेрдЦ) рдирд╣ीं рд╣ै।

рд▓िрдЦрдиा рдорддрд▓рдм— рдЕрдкрдиे рдоौрд▓िрдХ рд╡िрдЪाрд░ों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि।

рдЕрдЧрд░ рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдЖрдП рдХि "рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рд▓ेрдЦрди рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдХैрд╕े рдкрд░рдЦेंрдЧे?", рддो рдЙрдд्рддрд░ рд╣ोрдЧा— "рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдорди рд╕े рдХोрдИ рдХрд╣ाрдиी рдпा рдЕрдиुрднрд╡ рд▓िрдЦрдиे рдХो рдХрд╣ेंрдЧे," рди рдХि рд╕ुрд▓ेрдЦ рд▓िрдЦрдиे рдХो।

рдХौрд╢рд▓ों рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг:

  • рдЧ्рд░рд╣рдгाрдд्рдордХ рдХौрд╢рд▓ (Receptive Skills): рдЬिрдирд╕े рд╣рдо рдЬ्рдЮाрди рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं।
    • ​рд╕ुрдирдиा + рдкреЭрдиा। (рдЗрдирдкुрдЯ)
  • рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддाрдд्рдордХ рдХौрд╢рд▓ (Productive Skills): рдЬिрдирд╕े рд╣рдо рд╡िрдЪाрд░ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं।
    • ​рдмोрд▓рдиा + рд▓िрдЦрдиा। (рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ)





рдЦंрдб 4: рдиिрджाрдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рдЙрдкрдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖рдг (Diagnostic & Remedial Teaching)

​рдпрд╣ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рд╡ाрд▓ा рдХाрдо рд╣ै।

рдоाрди рд▓ीрдЬिрдпे рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪा рдмाрд░-рдмाрд░ 'рд╕' рдХो 'рд╢' рдмोрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै।

рд╕्рдЯेрдк 1: рдиिрджाрдиाрдд्рдордХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг (Diagnosis)

рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдкрд╣рд▓े рдмीрдоाрд░ी рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрддा рд╣ै, рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкрд╣рд▓े рдпрд╣ рдкрддा рд▓рдЧाрдПрдЧा рдХि рдмрдЪ्рдЪा рдЧрд▓рддी рдХ्рдпों рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै?

  • ​рдХ्рдпा рдЙрд╕े рд╕ुрдиाрдИ рдХрдо рджेрддा рд╣ै?
  • ​рдХ्рдпा рдЙрд╕рдХी рдЬीрдн рдоें рджिрдХ्рдХрдд рд╣ै?
  • ​рдХ्рдпा рдЙрд╕े рдиिрдпрдо рдирд╣ीं рдкрддा? рдХрдоिрдпों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиा = рдиिрджाрди।

рд╕्рдЯेрдк 2: рдЙрдкрдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖рдг (Remedial Teaching)

рдмीрдоाрд░ी рдкрддा рдЪрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рдбॉрдХ्рдЯрд░ рджрд╡ाрдИ рджेрддा рд╣ै।

рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдХрдоी рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рджोрдмाрд░ा рдкреЭाрддा рд╣ै, рдирдП рддрд░ीрдХे рдЕрдкрдиाрддा рд╣ै।

рдХрдоिрдпों рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиा = рдЙрдкрдЪाрд░।

рдХ्рд░рдо рдпाрдж рд░рдЦें: рдкрд╣рд▓े рдиिрджाрди, рдлिрд░ рдЙрдкрдЪाрд░।




рдЦंрдб 5: рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी (TLM)

​рдЯीрдЪрд░ рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдЦाрд▓ी рд╣ाрде рдирд╣ीं рдЬाрддा। рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╣рдеिрдпाрд░ (Tools) рд╣ोрддे рд╣ैं।

  • рджृрд╢्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी (Visual): рдм्рд▓ैрдХрдмोрд░्рдб, рдЪाрд░्рдЯ, рдоैрдк, рдЧ्рд▓ोрдм। (рдЬिрд╕े рд╕िрд░्рдл рджेрдЦ рд╕рдХें)।
  • рд╢्рд░рд╡्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी (Audio): рд░ेрдбिрдпो, рдЯेрдк рд░िрдХॉрд░्рдбрд░। (рдЬिрд╕े рд╕िрд░्рдл рд╕ुрди рд╕рдХें)।
  • рджृрд╢्рдп-рд╢्рд░рд╡्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी (Audio-Visual): рдЯीрд╡ी, рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рдпूрдЯ्рдпूрдм рд╡ीрдбिрдпो। (рджेрдЦрдиा + рд╕ुрдирдиा)। рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдмेрд╕्рдЯ рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдХ्рд░िрдпा-рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी: рдЬैрд╕े 'рдлीрд▓्рдб рдЯ्рд░िрдк' рдкрд░ рд▓े рдЬाрдиा рдпा рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдиाрдЯрдХ рдХрд░рд╡ाрдиा।

рдЕрд╕рд▓ी рд╕ाрдордЧ्рд░ी (Realia):

рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें 'рд╕ेрдм' рдкреЭा рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдШрд░ рд╕े рдЕрд╕рд▓ी рд╕ेрдм рд▓ेрдХрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП, рддो рдЙрд╕े Realia (рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╡рд╕्рддु) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рдмрдЪ्рдЪे рд╕рдмрд╕े рдЬрд▓्рджी рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।

рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХ (Textbook):

рдпाрдж рд░рдЦрдиा, рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХ рд╕ाрдзрди рд╣ै, рд╕ाрдз्рдп рдирд╣ीं।

рдорддрд▓рдм, рдХिрддाрдм рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдЬрд░िрдпा рд╣ै рд╕िрдЦाрдиे рдХा, рд╕рдм рдХुрдЫ рдирд╣ीं। рдЯीрдЪрд░ рдХो рдХिрддाрдм рдХे рдмाрд╣рд░ рдХी рджुрдиिрдпा рд╕े рднी рдЬ्рдЮाрди рдЬोреЬрдиा рдЪाрд╣िрдП।




рдЦंрдб 6: рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा (Multilingualism) - рдПрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрди

​рднाрд░рдд рдПрдХ рдмрд╣ुрднाрд╖ी рджेрд╢ рд╣ै।

рдЖрдкрдХी рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪा рд╣िंрджी рдмोрд▓рддा рд╣ै, рдПрдХ рднोрдЬрдкुрд░ी, рдПрдХ рддрдоिрд▓ рдФрд░ рдПрдХ рдЧुрдЬрд░ाрддी।

рдПрдХ рдЯीрдЪрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд░ेंрдЧे?

​(A) рд╕рдмрдХो рд╣िंрджी рдмोрд▓рдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХрд░ेंрдЧे?

(B) рдЙрди्рд╣ें рдХ्рд▓ाрд╕ рд╕े рдиिрдХाрд▓ рджेंрдЧे?

(C) рдЙрдирдХी рднाрд╖ाрдУं рдХो рд╕рдо्рдоाрди рджेंрдЧे?

​рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै (C)।

NCF 2005 рдХрд╣рддा рд╣ै— "рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा рдПрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрди (Resource) рд╣ै।"

  • ​рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднाрд╖ाрдПं рдмोрд▓рддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдирдП рд╢рдм्рдж рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।
  • ​рдЙрдирдХा рджिрдоाрдЧ рдЬ्рдпाрджा рддेрдЬ (рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рд╡िрдХाрд╕) рд╣ोрддा рд╣ै।
  • ​рд╣рдоें рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдоाрддृрднाрд╖ा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ै।

рдПрдЧ्рдЬाрдо рдЯिрдк: рдЬिрд╕ рдСрдк्рд╢рди рдоें рд▓िрдЦा рд╣ो "рдоाрддृрднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡рд░्рдЬिрдд рд╣ै", рд╡рд╣ рдСрдк्рд╢рди 100% рдЧрд▓рдд рд╣ै।




рдЦंрдб 7: рдоूрд▓्рдпांрдХрди (Assessment)

​рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХा рдорддрд▓рдм рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдбрд░ाрдиा рдпा рдлेрд▓ рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ै।

рдЗрд╕рдХा рдордХрд╕рдж рд╣ै— рд╕ीрдЦрдиे рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдиा।

1. рд╕рддрдд рдФрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рдоूрд▓्рдпांрдХрди (CCE)

  • рд╕рддрдд (Continuous): рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╕ाрд▓ рдХे рдЕंрдд рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд▓рдЧाрддाрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкреЭाрддे рд╕рдордп рднी, рдЦेрд▓рддे рд╕рдордп рднी।
  • рд╡्рдпाрдкрдХ (Comprehensive): рд╕िрд░्рдл рдкреЭाрдИ (рдкेрди-рдкेрдкрд░) рдХा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЦेрд▓, рд╕ंрдЧीрдд, рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди—рд╕рдмрдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

2. рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ vs рдпोрдЧाрдд्рдордХ

  • рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ (Formative): рдпрд╣ рдкреЭाрдИ рдХे рджौрд░ाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬैрд╕े рдЯीрдЪрд░ рдиे рдкреЭाрддे рд╣ुрдП рд╕рд╡ाрд▓ рдкूрдЫ рд▓िрдпा। рдЗрд╕рдХा рдордХрд╕рдж рд╣ै— рдлीрдбрдмैрдХ рджेрдиा рдФрд░ рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдиा। (рдЬैрд╕े - рдпूрдиिрдЯ рдЯेрд╕्рдЯ, рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ)।
  • рдпोрдЧाрдд्рдордХ (Summative): рдпрд╣ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕंрдд рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдордХрд╕рдж рд╣ै— рд░िрдЬрд▓्рдЯ рджेрдиा рдпा рдкाрд╕/рдлेрд▓ рдХрд░рдиा। (рдЬैрд╕े - рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा)।
  • рдмेрд╕्рдЯ рдХौрди рд╕ा рд╣ै? рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ (Formative)।

3. рдкोрд░्рдЯрдлोрд▓िрдпो (Portfolio)

​рдпрд╣ рд╢рдм्рдж рдкेрдкрд░ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЖрддा рд╣ै।

рдкोрд░्рдЯрдлोрд▓िрдпो рдПрдХ рдлाрдЗрд▓ рдпा рдлोрд▓्рдбрд░ рд╣ै।

рдЗрд╕рдоें рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдкूрд░े рд╕ाрд▓ рдХे рдХाрдо рдХा рд╕рдмूрдд рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै।

  • ​рдЙрд╕рдХी рдЕрдЪ्рдЫी рдб्рд░ाрдЗंрдЧ।
  • ​рдЙрд╕рдХा рд▓िрдЦा рд╣ुрдЖ рдиिрдмंрдз।
  • ​рдЙрд╕рдХी рдЯेрд╕्рдЯ рдХॉрдкी। рдЗрд╕рд╕े рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рдмрдЪ्рдЪे рдиे рдкूрд░े рд╕ाрд▓ рдоें рдХ्рд░рдоिрдХ рдк्рд░рдЧрддि рдХैрд╕े рдХी। рдпрд╣ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рддрд░ीрдХा рд╣ै।




рдЦंрдб 8: NCF 2005 рдФрд░ NEP 2020 рдХा рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдоें рд░ोрд▓

NCF 2005 (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा)

​NCF рдХрд╣рддा рд╣ै:

  1. ​рдЬ्рдЮाрди рдХो рд╕्рдХूрд▓ рдХे рдмाрд╣рд░ी рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोреЬो।
  2. ​рдкреЭाрдИ рдХो рд░рдЯंрдд рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░ो।
  3. ​рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдоाрддृрднाрд╖ा рдХा рднрд░рдкूрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ो।
  4. ​рдмрдЪ्рдЪा рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣े, рдЯीрдЪрд░ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд╕ुрд╡िрдзाрджाрддा (Facilitator) рд╣ै।

NEP 2020 (рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि)

​рдпрд╣ рднी NCF рдХी рдмाрддों рдХो рджोрд╣рд░ाрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХुрдЫ рдирдИ рдмाрддें рднी рд╣ैं:

  1. ​рдХрдХ्рд╖ा 5 (рдФрд░ рд╣ो рд╕рдХे рддो 8) рддрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдоाрддृрднाрд╖ा/рд╕्рдеाрдиीрдп рднाрд╖ा рд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
  2. рдд्рд░िрднाрд╖ा рд╕ूрдд्рд░: рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рддीрди рднाрд╖ाрдПं рд╕िрдЦाрдИ рдЬाрдПं। (рдЬैрд╕े - рд╣िंрджी, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी, рдФрд░ рдПрдХ рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ा)।
  3. 360-рдбिрдЧ्рд░ी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХाрд░्рдб: рдмрдЪ्рдЪे рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╕िрд░्рдл рдЯीрдЪрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмрдЪ्рдЪा рдЦुрдж рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рджोрд╕्рдд рднी рдХрд░ेंрдЧे।




рдЦंрдб 9: рд╡्рдпाрдХрд░рдг рд╢िрдХ्рд╖рдг (Grammar Pedagogy)

​рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХैрд╕े рдкреЭाрдиा рдЪाрд╣िрдП?

рдкुрд░ाрдиी рд╡िрдзि (рдиिрдЧрдорди/Deductive):

рдкрд╣рд▓े рдиिрдпрдо рд░рдЯाрдУ, рдлिрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рджो।

(рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рд░рдЯो -> рдлिрд░ рдЙрджाрд╣рд░рдг рджेрдЦो)।

рдпрд╣ рд╡िрдзि рдиीрд░рд╕ рдФрд░ рдЙрдмाрдК рд╣ै।

рдирдИ рдФрд░ рдмेрд╕्рдЯ рд╡िрдзि (рдЖрдЧрдорди/Inductive):

рдкрд╣рд▓े рдЙрджाрд╣рд░рдг рджो, рдлिрд░ рдиिрдпрдо рдиिрдХाрд▓ो।

  • ​рдЯीрдЪрд░: "рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?"
  • ​рдмрдЪ्рдЪा: "рд░ाрдо।"
  • ​рдЯीрдЪрд░: "рдпрд╣ 'рд░ाрдо' рд╢рдм्рдж рд╣ी рд╕ंрдЬ्рдЮा рд╣ै।" рдЗрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं— рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╡्рдпाрдХрд░рдг (Grammar in Context)। рдорддрд▓рдм, рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдордд рдкреЭाрдУ, рдкाрда рдкреЭाрддे рд╕рдордп рдЬो рд╢рдм्рдж рдЖрдПं, рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕िрдЦाрдУ।




рдЦंрдб 10: рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢рдм्рдж (Keywords for Exam)

​рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХो рдШोрдЯ рдХрд░ рдкी рдЬाрдУ। рдЕрдЧрд░ рдпे рдСрдк्рд╢рди рдоें рджिрдЦें, рддो рдз्рдпाрди рджें।

рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╢рдм्рдж (Positive Tag Words - рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдЪांрд╕ рдЬ्рдпाрджा рд╣ैं):

  • ​рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиा (Opportunity)
  • ​рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा
  • ​рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕ीрдЦрдиा
  • ​рдоाрддृрднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ
  • ​рд╡िрд╡िрдзрддा / рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा
  • ​рд╕рдХ्рд░िрдп (Active)
  • ​рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд
  • ​рдХрд░рдХे рд╕ीрдЦрдиा (Learning by doing)
  • ​рдЕрд░्рде рдиिрд░्рдоाрдг
  • ​рдк्рд░िंрдЯ-рд╕рдоृрдж्рдз рдоाрд╣ौрд▓ (Print-rich environment)

рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╢рдм्рдж (Negative Tag Words - рдЧрд▓рдд рдЙрдд्рддрд░ рд╣ोрдиे рдХे рдЪांрд╕ рдЬ्рдпाрджा рд╣ैं):

  • ​рдХेрд╡рд▓ / рдоाрдд्рд░ / рд╣ी (Only)
  • ​рд░рдЯрдиा / рдпाрдж рдХрд░рдиा / рдХंрдард╕्рде рдХрд░рдиा
  • ​рджंрдб рджेрдиा / рд╕рдЬा
  • ​рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХे рдиिрдпрдоों рдкрд░ рдмрд▓
  • ​рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХ рд╣ी рд╕рдм рдХुрдЫ рд╣ै
  • ​рдоाрдирдХीрдХृрдд рднाрд╖ा рдкрд░ рдЬोрд░
  • ​рдкृрдердХ्рдХрд░рдг / рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдиा
  • ​рдд्рд░ुрдЯिрдпों рдХो рддुрд░ंрдд рд╕ुрдзाрд░рдиा (рдЯोрдХрдиा)





рдЦंрдб 11: рдкेрдкрд░ рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдиिंрдЬा рддрдХрдиीрдХ (Exam Strategy)

​рде्рдпोрд░ी рддो рдкреЭ рд▓ी, рдЕрдм рдПрдЧ्рдЬाрдо рд╣ॉрд▓ рдоें рдХ्рдпा рдХрд░ें?

  1. рдмрдЪ्рдЪा рднрдЧрд╡ाрди рд╣ै: рдЖрдкрдХे рд▓िрдП CTET рдоें рдмрдЪ्рдЪा рд╣ी рднрдЧрд╡ाрди рд╣ै। рд╡рд╣ рдХрднी рдЧрд▓рдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рдЕрдЧрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдлेрд▓ рд╣ुрдЖ, рддो рдмрдЪ्рдЪा рдлेрд▓ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ, рд╕िрд╕्рдЯрдо рдлेрд▓ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдирд╣ीं рд╕ीрдЦ рд░рд╣ा, рддो рдЯीрдЪрд░ рдХे рдкреЭाрдиे рдХा рддрд░ीрдХा рдЧрд▓рдд рд╣ै। рдЬिрд╕ рдСрдк्рд╢рди рдоें рдмрдЪ्рдЪे рдХी рднрд▓ाрдИ рд╣ो, рд╡рд╣ी рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै।
  2. рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдСрдк्рд╢рди: рдЕрдХ्рд╕рд░ (90% рдХेрд╕ рдоें) рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдоें рдЬो рдСрдк्рд╢рди рд╕рдмрд╕े рд▓ंрдмा рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ी рд╕рд╣ी рд╣ोрддा рд╣ै। (рд▓ेрдХिрди рдкрд╣рд▓े рдкреЭ рдЬрд░ूрд░ рд▓ें)।
  3. рдПрд▓िрдоिрдиेрд╢рди рдоेрдердб: рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдордд рдвूँрдвो। рдЧрд▓рдд рдЙрдд्рддрд░ рдХो рдХाрдЯो।
    • ​рдЬिрд╕рдоें 'рд░рдЯрдиा' рд▓िрдЦा рд╣ो - рдХाрдЯ рджो।
    • ​рдЬिрд╕рдоें 'рджंрдб' рд▓िрдЦा рд╣ो - рдХाрдЯ рджो।
    • ​рдЬो рдмрдЪेрдЧा, рд╡рд╣ी рд╕рд╣ी рд╣ै।
  4. рдЬेंрдбрд░ рдкूрд░्рд╡ाрдЧ्рд░рд╣ рд╕े рдмрдЪें: рдЕрдЧрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдХрд╣े рдХि "рд▓реЬрдХे рдЧрдгिрдд рдоें рдЕрдЪ्рдЫे рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рд▓реЬрдХिрдпां рд╣िंрджी рдоें", рддो рдпрд╣ рд░ूрдв़िрд╡ाрджिрддा (Stereotype) рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдЗрд╕рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╡ाрд▓ा рдСрдк्рд╢рди рдЪुрдирдиा рд╣ै।



рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рдЖрдк рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╣ैं, рддाрдиाрд╢ाрд╣ рдирд╣ीं!

​рджोрд╕्рддों, рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХा рд╕ाрд░ рдмрд╕ рдЗрддрдиा рд╣ै—

рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЖрдкрдХा рдХाрдо рдмрдЪ्рдЪे рдХो 'рдЬ्рдЮाрдиी' рдмрдиाрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕े 'рд╕ीрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा' рд╣ै।

​рдЙрд╕े рдмोрд▓рдиे рджो, рдЙрд╕े рдЧрд▓рддिрдпां рдХрд░рдиे рджो।

рдЙрд╕рдХी рдЯूрдЯी-рдлूрдЯी рд╣िंрджी рдХो рднी рдк्рдпाрд░ рд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ो।

рдЬрдм рдЖрдк рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдЬाрдПँ, рддो рдХिрддाрдм рдмाрдж рдоें рдЦोрд▓ें, рдкрд╣рд▓े рдмрдЪ्рдЪों рдХा рджिрд▓ рдЦोрд▓ें।

​рдоुрдЭे рдкूрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╣ै рдХि рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдиे рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдХो рдз्рдпाрди рд╕े рдкреЭा рд╣ै, рддो CTET рдоें рд╣िंрджी рд╕ेрдХ्рд╢рди рдоें рдЖрдк 30 рдоें рд╕े 28+ рд╕्рдХोрд░ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдХрд░ेंрдЧे। 15 рдиंрдмрд░ рдХा рдЧрдж्рдпांрд╢/рдкрдж्рдпांрд╢ рдЖрддा рд╣ै (рдЬो рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрд╕ рд╕े рд╣ोрдЧा) рдФрд░ 15 рдиंрдмрд░ рдХी рдкेрдбाрдЧोрдЬी (рдЬो рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд╣ो рдЧрдИ)।

​рдЕрдЧрд▓े рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें рд╣рдо рдЧрдж्рдпांрд╢ рдФрд░ рдкрдж्рдпांрд╢ (Passage) рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХी рдЯ्рд░िрдХ्рд╕ рдкрд░ рдмाрдд рдХрд░ेंрдЧे।

​рддрдм рддрдХ рдХे рд▓िрдП... рдкреЭрддे рд░рд╣िрдП, рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдЬрд░ूрд░ी—рдкреЭाрддे рд░рд╣िрдП!

рдЬрдп рд╣िंрдж!

- SK Sachin Classes

рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рд╣ोрдорд╡рд░्рдХ (Quiz)

(рдЗрд╕рдХा рдЙрдд्рддрд░ рдХрдоेंрдЯ рдмॉрдХ्рд╕ рдоें рджें)

рдк्рд░рд╢्рди: рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪा рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднाрд╖ा рдоें рддोрддे рдХो 'рддुрддा' рдмोрд▓рддा рд╣ै। рдЖрдк рдХ्рдпा рдХрд░ेंрдЧे?

(A) рдЙрд╕े рдбांрдЯेंрдЧे।

(B) рдЙрд╕े рдХрдХ्рд╖ा рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓ рджेंрдЧे।

(C) рдЙрд╕рдХी рдмाрдд рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ेंрдЧे рдФрд░ рд╕рд╣рдЬ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ी рд╢рдм्рдж 'рддोрддा' рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ेंрдЧे।

(D) рдЙрд╕े 10 рдмाрд░ 'рддोрддा' рд▓िрдЦрдиे рдХो рдХрд╣ेंрдЧे।

(рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рд░рд╣ेрдЧा!)

ЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗЁЯСЗ

рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी: CTET рдорд╣ा-рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдиोрдЯ्рд╕  рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें


рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

UPTET Bal Vikas Chapter 1: рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा (Concept of Development) | Child Development Complete Notes in Hindi for UPTET & CTET

  ​ UPTET рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ (CDP) рдЕрдз्рдпाрдп-1: рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдПрд╡ं рдЕрдзिрдЧрдо рд╕े рд╕ंрдмंрдз (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ​рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों, SK Sachin Classes рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। рдпрджि рдЖрдк UPTET, CTET рдпा Super TET рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзि (Child Development and Pedagogy) рд╡рд╣ рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдЬो рдЖрдкрдХे рдЪрдпрди рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै। ​рдЖрдЬ рд╣рдо рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдкрд╣рд▓े рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕ рдкोрд╕्рдЯ рдоें рд╣рдо "рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा" (Concept of Development) рдХो рдЗрддрдиी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдФрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭेंрдЧे рдХि рдЖрдкрдХो рдХिрд╕ी рдФрд░ рдХिрддाрдм рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рдкрдб़ेрдЧी। рд╣рдордиे рдЗрд╕ рдиोрдЯ्рд╕ рдХो UPTET рдХे рдирд╡ीрдирддрдо рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рд╣ै। ​ 1. рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдЕрд░्рде (Meaning of Development) ​рд╕ाрдоाрди्рдп рднाрд╖ा рдоें рд╣рдо 'рд╡िрдХाрд╕' рдХा рдЕрд░्рде 'рдмрдв़рдиे' рдпा 'рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиे' рд╕े рд▓рдЧाрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди (Psychology) рдоें рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдЕрд░्рде рдмрд╣ुрдд рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै। ​ рд╡िрдХाрд╕ (Development) рдПрдХ рдРрд╕ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬो рд╕рддрдд (Continuous) рдЪрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЧрд░्рднрдзाрд░рдг (Conception) рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдХрд░ рдоृрдд्рдпुрдкрд░्рдпंрдд (Till Death) рдЪрд▓рддी рд╣ै। рд╡िрдХाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдд...

⭐ UPTET рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЕрдз्рдпाрдп 3: рдШрд░, рдкрд░िрд╡ाрд░, рдкрд╢ु-рдкрдХ्рд╖ी рдФрд░ рдШрд░ेрд▓ू рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдиाрдо (рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕) ⭐

  ​⭐ UPTET рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕: рдЕрдз्рдпाрдп 3 ⭐ ​рд╡िрд╖рдп: рдШрд░, рдкрд░िрд╡ाрд░, рдкрд╢ु, рдкрдХ्рд╖िрдпों рдФрд░ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдиाрдо ​рдк्рд░िрдп рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों, SK SACHIN CLASSES рдХे рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ेрдЦ рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। UPTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рднाрдЧ рдоें 'рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рджрдХोрд╢' (Vocabulary) рд╕े рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ 2 рд╕े 3 рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдЬрдм рдЖрдк рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХा 'рдЧрдж्рдпांрд╢' (Passage) рд╣рд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХा рдЕрд░्рде рдЬाрдиे рдмिрдиा рдЙрд╕ рдЧрдж्рдпांрд╢ рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। ​рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╣рдо рд░рдЯंрдд рд╡िрдж्рдпा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХрд░ेंрдЧे, рдмрд▓्рдХि рд╢рдм्рджों рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЕрди्рдп рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी рд╢рдм्рджों (Synonyms) рдХो рднी рд╕рдордЭेंрдЧे, рдЬो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдлंрд╕ाрдиे рдХे рд▓िрдП рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। ​⭐ 1. рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдиाрдо (Family Members) ​ UPTET рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा 'рдмुрдЖ', 'рдмрд╣рди', 'рд╕рд╕ुрд░' рдФрд░ 'рджाрдоाрдж' рдХे рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдиाрдо рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП рдЗрди्рд╣ें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭें: ❤️❤️❤️ рд╣िंрджी рдиाрдо рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдиाрдо (UPTET рдХे рд▓िрдП рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг) рдЕрди्рдп рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी / рд░ाрдордмाрдг рдкрд░ीрдХ्рд╖ा...

CTET 2026 Hindi Top 30 Questions: рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рд╡ рдкेрдбाрдЧोрдЬी 3D Mock Test | SK SACHIN CLASSES

"CTET 2026 рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣िंрджी рд╡िрд╖рдп (Paper 1 & 2) рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЯॉрдк 30 рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।" ЁЯОп CTET TOP 30 HINDI QUESTIONS ЁЯОп рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (3D Mock Test) • SK SACHIN CLASSES 1. 'рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡' рд╢рдм्рдж рдХा рд╕рд╣ी рд╕ंрдзि-рд╡िрдЪ्рдЫेрдж рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा? (A) рдорд╣ो + рдЙрдд्рд╕рд╡ (B) рдорд╣ा + рдЙрдд्рд╕рд╡ (C) рдорд╣ी + рдЙрдд्рд╕рд╡ (D) рдорд╣ + рдЙрдд्рд╕рд╡ рдЙрдд्рддрд░: (B) рдорд╣ा + рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдпрд╣ 'рдЧुрдг рд╕्рд╡рд░ рд╕ंрдзि' рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै рдЬрд╣ाँ (рдЖ + рдЙ = рдУ) рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрддः рдорд╣ा + рдЙрдд्рд╕рд╡ = рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡। 2. рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдоौрдЦिрдХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧрддिрд╡िрдзि рдХौрди-рд╕ी рд╣ै? (A) рдХрд╣ाрдиी рдХो рдЬ्рдпों-рдХा-рдд्рдпों рд░рдЯрдХрд░ рд╕ुрдиाрдиा (B) рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдирдХрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा (рд╢рдм्рджों) рдоें рдХрд╣рдиा (C) рдХрдаिрди рд╢рдм्рджों рдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдХрд░рдиा (D) рдХрд╡िрддा рдкाрда рдХрд░рдиा рдЙрдд्рддрд░: (B) рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдирдХрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдоें рдХрд╣рдиा рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा рдоें рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиाрдиे рд╕े рдмрдЪ्рдЪे рдХी рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ 'рдоौрдЦिрдХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि' (Oral Expression) рдХा рд╕рдмрд╕े рдмे...

CTET 2026 Hindi Pedagogy: рд╣िंрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЯॉрдк 30 рдк्рд░рд╢्рди | 3D Mock Test - SK SACHIN CLASSES

ЁЯОп CTET TOP 30 HINDI PEDAGOGY ЁЯОп рд╣िंрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг 3D рдк्рд░рд╢्рди • SK SACHIN CLASSES 1. рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднाрд╖ा рд╕ीрдЦрдиे-рд╕िрдЦाрдиे рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? (A) рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдпाрдж рдХрд░рдиा (B) рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा (C) рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд░рдЪрдиा рдХрд░рдиा (D) рдЕрд▓ंрдХाрд░िрдХ рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рдЙрдд्рддрд░: (B) рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ी рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХो рднाрд╖ा рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕िрдЦाрдИ рдЬाрддी рд╣ै рддाрдХि рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рджूрд╕рд░ों рдХो рд╕рдордЭा рд╕рдХे рдФрд░ рджूрд╕рд░ों рдХी рдмाрдд рд╕рдордЭ рд╕рдХे (рдк्рд░рднाрд╡ी рдк्рд░рдпोрдЧ)। 2. рдЪॉрдо्рд╕्рдХी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдмрдЪ्рдЪों рдоें рднाрд╖ा рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдЬрди्рдордЬाрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрддः рд╣िंрджी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХो: (A) рд╕рддрдд рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдкрдв़ाрдиा рдЪाрд╣िрдП (B) рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд╡िрд╡िрдз рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиे рдЪाрд╣िрдП (C) рдХेрд╡рд▓ рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХ рдкрдв़ाрдиी рдЪाрд╣िрдП (D) рдХुрдЫ рднी рдкрдв़ाрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ै рдЙрдд्рддрд░: (B) рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд╡िрд╡िрдз рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиे рдЪाрд╣िрдП рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдЬрди्рдордЬाрдд рдХ्рд╖рдорддा (LAD) рддрднी рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪे рдХो рднाрд╖ा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рд╕рдоृрдж्рдз рдФрд░ рдЦुрд▓ा рдоाрд╣ौрд▓ (рдЕрд╡рд╕рд░) рдоिрд▓े। 3. рдХрдХ्рд╖ा рдоें ...

CTET & UPTET 2026 рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕"।

CTET 2026: рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЬाрдирдХाрд░ी, рдпोрдЧ्рдпрддा рдФрд░ рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдХा рд╕рдкрдиा рдХрд░ें рд╕ाрдХाрд░ • SK SACHIN CLASSES 1. CTET рдХ्рдпा рд╣ै? (What is CTET?) CTET рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо Central Teacher Eligibility Test (рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा) рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा CBSE (рдХेंрдж्рд░ीрдп рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб) рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд▓ рдоें рджो рдмाрд░ (рдЬुрд▓ाрдИ рдФрд░ рджिрд╕ंрдмрд░) рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╕्рдХूрд▓ों (рдЬैрд╕े KVS, NVS, Army Schools) рдФрд░ рдХрдИ рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ीрдп рд╕्рдХूрд▓ों рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП CTET рдкाрд╕ рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ рдкाрдд्рд░рддा (Eligibility) рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ै, рдпрд╣ рд╕ीрдзे рдиौрдХрд░ी рдХी рдЧाрд░ंрдЯी рдирд╣ीं рд╣ै। ЁЯФе CTET рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдЪूрдХ рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕्рдд्рд░ ЁЯФе рдХ्рдпा рдЖрдк рдмाрд░-рдмाрд░ CTET рдоें 2-4 рдиंрдмрд░ों рд╕े рд░рд╣ рдЬाрддे рд╣ैं? рдЕрдм рдФрд░ рдирд╣ीं! SK SACHIN CLASSES рдХा рдк्рд░ीрдоिрдпрдо рдиोрдЯ्рд╕ рдФрд░ рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ рдЕрднी BUY рдХрд░ें। рдСрдлрд░ рдк्рд░ाрдЗрд╕: рдоाрдд्рд░ ₹99/- ЁЯСЙ рдЕрднी BUY рдХрд░ें ЁЯСИ 2. CTET рдХे рд▓िрдП рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा (Eligibility) CTET рдоें рджो рдкेрдкрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЖрдк рдЕрдкрдиी рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкेрдкрд░ 1, рдкेрдкрд░ 2 рдпा рджोрдиों рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं: ...

​How to Crack CTET 2026 in First Attempt? 120+ Score Tricks & Pedagogy | SK SACHIN CLASSES

ЁЯЪА CTET 2026: рдмिрдиा рдХोрдЪिंрдЧ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдоें 120+ рдЕंрдХ рдХैрд╕े рд▓ाрдПं? (рдоेрдЧा рдЧाрдЗрдб) рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдХा рд╕рдкрдиा рдХрд░ें рд╕ाрдХाрд░ • SK SACHIN CLASSES рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (CTET) 2026 рднाрд░рдд рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдХा рд╕рдкрдиा рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ाрдЦों рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдмेрд╣рдж рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ीрдв़ी рд╣ै। рдЪाрд╣े рдЖрдк рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп (KVS), рдирд╡ोрджрдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп (NVS) рдпा рдХिрд╕ी рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ीрдп рд╕्рдХूрд▓ рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ों, CTET рдкाрд╕ рдХрд░рдиा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ी рдФрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢рд░्рдд рд╣ै। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд▓ाрдЦों рдЫाрдд्рд░ рдпрд╣ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджेрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╕рдлрд▓рддा рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдг рдЬ्рдЮाрди рдХी рдХрдоी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि CTET рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкैрдЯрд░्рди рдФрд░ рдкेрдбाрдЧोрдЬी (рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░) рдХो рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рди рд╕рдордЭ рдкाрдиा рд╣ै। рдЖрдЬ SK SACHIN CLASSES рдХे рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдЖрдкрдХो рд╡ो рдЕрдЪूрдХ рд░рдгрдиीрддिрдпाँ (Strategies) рдмрддा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдЕрдкрдиाрдХрд░ рдЖрдк рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдорд╣ँрдЧी рдХोрдЪिंрдЧ рдХे 120+ рдЕंрдХ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं। 1. CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдкैрдЯрд░्рди (Paper 1 & Paper 2) рддैрдпाрд░ी рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдкрддा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि рдЖрдкрдХो рдкрдв़рдиा рдХ्рдпा рд╣ै। CTET рдоें рдХुрд▓ 150 рдмрд╣ुрд╡िрдХрд▓्рдкी...

CTET CDP MOCK TEST

ЁЯОп CTET 2026: рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ (CDP) рдХा рдирдП рдкैрдЯрд░्рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд 3D рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ CTET рдХा рдирдпा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкैрдЯрд░्рди рдЕрдм рд╕ीрдзे рд░рдЯрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рдиों рдХी рдмрдЬाрдп 'рдХрдерди-рдХाрд░рдг' рдФрд░ 'рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕рдордЭ' рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдк्рд░рд╢्рдиों рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддा рд╣ै। рдпрджि рдЖрдкрдХी рдХॉрди्рд╕ेрдк्рдЯ (рдЕрд╡рдзाрд░рдгा) рдкрд░ рдкрдХрдб़ рдордЬрдмूрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рддो рдЕрдм рддुрдХ्рдХा рд▓рдЧाрдиा рд▓рдЧрднрдЧ рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै। SK SACHIN CLASSES рдж्рд╡ाрд░ा рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЧрдП рдЗрд╕ 30 рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЯेрд╕्рдЯ рдоें рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдирдП рдкैрдЯрд░्рди рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рдХिрд╕ी рднी рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╢рдм्рдж рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдкрдХो рдПрдХрджрдо рдЕрд╕рд▓ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЬैрд╕ा рдЕрдиुрднрд╡ рдоिрд▓ेрдЧा। Submit Test рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиा рдлाрдЗрдирд▓ рд╕्рдХोрд░ рдЬांрдЪें! CTET CDP Mock Test - 30 Questions рдк्рд░рд╢्рди 1 / 30 Previous Next ЁЯОЙ рдЖрдкрдХा рдЯेрд╕्рдЯ рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ! ЁЯОЙ 0 / 30 CTET рдХी рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдоें рд╢рдд-рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕंрдХ рдкрдХ्рдХे рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП SK SACHIN CLASSES рдХे 'рдк्рд░ीрдоिрдпрдо рдиोрдЯ्рд╕' рдЕрд╡рд╢्рдп рдкреЭें।

CTET 2019 Old Paper Solution: CDP рдХे 30 рдмाрд░-рдмाрд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди (With Explanation)

ЁЯФе CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрдЦिрд░ी рдоौрдХा! ЁЯФе CTET рдХ्рд▓िрдпрд░ рдХрд░рдиा рдЕрдм рд╣ुрдЖ рд╕рдмрд╕े рдЖрд╕ाрди! SK SACHIN CLASSES рдХा рдк्рд░ीрдоिрдпрдо рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ + рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ рджिрд▓ाрдПрдЧा 120+ рд╕्рдХोрд░। рдСрдлрд░ рдк्рд░ाрдЗрд╕: рдоाрдд्рд░ ₹99/- ЁЯСЙ рдЕрднी BUY рдХрд░ें ЁЯСИ width="320" />   рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों! рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै рдЖрдкрдХा SK SACHIN CLASSES рдкрд░। ​рдХ्рдпा рдЖрдк рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि CTET рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдХा 'рдоूрд▓ рдоंрдд्рд░' рдХ्рдпा рд╣ै? рд╡рд╣ рд╣ै— Previous Year Questions (PYQ) рдпाрдиी рдкिрдЫрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдкрдд्рд░। ​рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЫाрдд्рд░ рджिрди-рд░ाрдд рдХिрддाрдмें рдкрдв़рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдПрдЧ्рдЬाрдо рд╣ॉрд▓ рдоें рдЬाрдХрд░ рдХрди्рдл्рдпूрдЬ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдХाрд░рдг рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд╕рд▓ी рдк्рд░рд╢्рдиों рдХी рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрд╕ рдирд╣ीं рдХी рд╣ोрддी। ​рдЖрдЬ рдоैं рдЖрдкрдХे рд▓िрдП CTET рджिрд╕ंрдмрд░ 2019 рдХा рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ (CDP) рдХा рдкूрд░ा рдкेрдкрд░ рд▓ेрдХрд░ рдЖрдпा рд╣ूँ। 2019 рдХा рдпрд╣ рдкेрдкрд░ рдЗрд╕рд▓िрдП рдЦाрд╕ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рдЬीрди рдкिрдпाрдЬे, рд╡ाрдЗрдЧोрдд्рд╕्рдХी, рдХोрд╣рд▓рдмрд░्рдЧ рдФрд░ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╕рдмрд╕े рдмेрд╣рддрд░ीрди рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЧрдП рдеे, рдЬो рдЖрдЬ рднी рдШुрдоा-рдлिрд░ाрдХрд░ рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। ​ рдЗрд╕ рдХ्рд╡िрдЬ़ рдоें рдЖрдкрдХो рдХ्рдпा рдоिрд▓ेрдЧा? ​ рдЗंрд╕्рдЯेंрдЯ рд░िрдЬрд▓्рдЯ (Instant Result): рдЬैрд╕े рд╣ी рдЖрдк рдХिрд╕ी рдЙрдд्рддрд░ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ेंрдЧे, рдЖрдкрдХो рддुрд░ंрдд рдкрддा рдЪрд▓ рдЬा...

​ЁЯФе CTET Math Pedagogy (Paper 1 & 2): рдЧрдгिрдд рдХा рдбрд░ рдЦрдд्рдо! 30 рдоें рд╕े 30 рдиंрдмрд░ рд▓ाрдиे рдХा 'рд░ाрдордмाрдг' рдиोрдЯ्рд╕ (Complete Pedagogy in Hindi)

ЁЯФе CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрдЦिрд░ी рдоौрдХा! ЁЯФе CTET рдХ्рд▓िрдпрд░ рдХрд░рдиा рдЕрдм рд╣ुрдЖ рд╕рдмрд╕े рдЖрд╕ाрди! SK SACHIN CLASSES рдХा рдк्рд░ीрдоिрдпрдо рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ + рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ рджिрд▓ाрдПрдЧा 120+ рд╕्рдХोрд░। рдСрдлрд░ рдк्рд░ाрдЗрд╕: рдоाрдд्рд░ ₹99/- ЁЯСЙ рдЕрднी BUY рдХрд░ें ЁЯСИ   ​ ЁЯСЛ рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों! (Introduction) ​рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рднी рдЧрдгिрдд рдХे рдиाрдо рд╕े рдбрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै? рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि "рдиंрдмрд░ों рдХे рд╕рд╡ाрд▓ рддो рдоैं рд╣рд▓ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ूँ, рд▓ेрдХिрди рдпे рдкेрдбाрдЧोрдЬी (Pedagogy) рдХे рд╕рд╡ाрд▓ рджिрдоाрдЧ рдШुрдоा рджेрддे рд╣ैं?" ​рдЕрдЧрд░ рд╣ाँ, рддो рдЖрдк рдЕрдХेрд▓े рдирд╣ीं рд╣ैं। ​CTET рдоें рд▓ाрдЦों рдЫाрдд्рд░ рдЧрдгिрдд рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों (Numerical) рдоें рддो рдкूрд░े рдиंрдмрд░ рд▓े рдЖрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Pedagogy) рдоें рдоाрдд рдЦा рдЬाрддे рд╣ैं। ​рдХ्рдпों? рдХ्рдпोंрдХि рдХिрддाрдмों рдоें рднाрд╖ा рдЗрддрдиी рдХрдаिрди рд▓िрдЦी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдкреЭрдХрд░ рдиींрдж рдЖрдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। 'рдЕрднिрд╕ाрд░ी', 'рдЕрдкрд╕ाрд░ी', 'рдЖрдЧрдордиाрдд्рдордХ'... рдЙрдл्рдл! ​рд▓ेрдХिрди рдШрдмрд░ाрдЗрдП рдордд! рдЖрдЬ рдХा рдпрд╣ рдм्рд▓ॉрдЧ CTET Math Pedagogy рдХा 'рдкोрд╕्рдЯрдоॉрд░्рдЯрдо' рд╣ै। ​рд╣рдо рд░рдЯेंрдЧे рдирд╣ीं, рд╕рдордЭेंрдЧे । рд╣рдо рдХिрддाрдмी рднाрд╖ा рдирд╣ीं, рдЖрдо рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдХी рднाрд╖ा рдоें рдмाрдд рдХрд░ेंрдЧे। ​рдЕрдЧрд▓े 15 рдоिрдирдЯ рдоें рд╣рдо рдЧрдгिрдд рдкेрдбाрдЧोрдЬी рдХे рд╣рд░ рдЙрд╕ рдЯॉрдкिрдХ рдХो рдХрд╡рд░ рдХрд░ेंрдЧे рдЬो ...

CTET Paper Analysis (31 Jan 2021): рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ (CDP) рдХा 'рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕्рдд्рд░' - 30 рдк्рд░рд╢्рди, 30 рдХॉрди्рд╕ेрдк्рдЯ्рд╕ рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕ (Complete Guide)

ЁЯОп CTET Paper 1 & 2 рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рддैрдпाрд░ी ЁЯОп рдХ्рдпा рдЖрдк рдкेрдкрд░-1 рдФрд░ рдкेрдкрд░-2 рджोрдиों рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं? рдпрд╣ाँ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै CTET рдХा рдХрдо्рдкрд▓ीрдЯ 'рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ + рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ' рдкैрдХेрдЬ। рдПрдХ рд╣ी рдЬрдЧрд╣ 100% рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдЧाрд░ंрдЯी! рдХॉрдо्рдмो рдСрдлрд░: рдоाрдд्рд░ ₹99/- ЁЯСЙ рджोрдиों рдкेрдкрд░ рдХा рдХोрд░्рд╕ рдЕрднी рдЦрд░ीрджें ЁЯСИ ​ ЁЯСЛ рдирдорд╕्рдХाрд░ рдоेрд░े рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों (Future Teachers)! ​ SK SACHIN CLASSES рдХे рдЗрд╕ рд╡िрд╢ेрд╖ рд▓ेрдЦ рдоें рдЖрдк рд╕рднी рдХा рджिрд▓ рд╕े рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। ​рджोрд╕्рддों, рдЖрдЬ рд╣рдо рдЬिрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдмाрдд рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рд╡рд╣ рдЖрдкрдХे рдХрд░िрдпрд░ рдХी рджिрд╢ा рдмрджрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рджेрдЦрддे рд╣ैं рдХि CTET рдХा рд░िрдЬрд▓्рдЯ рдЖрддा рд╣ै рдФрд░ рд▓ाрдЦों рдмрдЪ्рдЪे рдорд╣рдЬ 1 рдпा 2 рдиंрдмрд░ рд╕े рдлेрд▓ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। ​рдХ्рдпों? рдХ्рдпा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоेрд╣рдирдд рдирд╣ीं рдХी рдеी? рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдХी рдеी। рдХ्рдпा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХिрддाрдмें рдирд╣ीं рдкреЭी рдеीं? рдвेрд░ рд╕ाрд░ी рдкреЭी рдеीं। ​рддो рдлिрд░ рдХрдоी рдХрд╣ाँ рд░рд╣ рдЧрдИ? ​рдХрдоी рд░рд╣ рдЧрдИ "рдк्рд░рд╢्рдиों рдХी рдирдм्реЫ" рдХो рдкрдХреЬрдиे рдоें। CTET рд░рдЯрдиे рдХा рдПрдЧ्рдЬाрдо рдирд╣ीं рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ "рдирдЬрд░िрдпे" (Mindset) рдХा рдПрдЧ्рдЬाрдо рд╣ै। CBSE рдпрд╣ рдирд╣ीं рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рдХि рдЖрдкрдХो рдХिрддрдиी рдкрд░िрднाрд╖ाрдПं рдпाрдж рд╣ैं; рд╡рд╣ рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рдЬрдм рдЖрдк рдХрд▓ рдХो рдПрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ рдХी рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें ...
Home | About Us | Contact Us | Privacy Policy | Terms and Conditions | Disclaimer
⇨ рдЧ्рд░ुрдк рдоें рдЬुреЬें WhatsApp