рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

UPTET/CTET Hindi Pedagogy Chapter 12: рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо, рдЕрд░्рдЬрди рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ | 4000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 12 : рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо-рдЕрд░्рдЬрди рдПрд╡ं рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (UPTET/CTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​рдЕрдоिрдд, SK SACHIN CLASSES рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд 'рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб' рд╣ै। D.El.Ed рдХे 4th рд╕ेрдоेрд╕्рдЯрд░ рдХे рдЖрдкрдХे рдЕрдкрдиे рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЕрдиुрднрд╡ों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдмрдирдиे рдХी рдЧрд╣рд░ी рд╕рдордЭ рдХा рдпрд╣ рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै рдХि рдЖрдк рдкेрдбाрдЧोрдЬी (рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░) рдХे рдЗрд╕ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпाрдп рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХो рдЗрддрдиी рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​UPTET рдФрд░ CTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣िंрджी рдкेрдбाрдЧोрдЬी (рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░) рд╕े рдкूрд░े 15 рдЕंрдХ рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдЖрддे рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рдЕрдХेрд▓ा рдЕрдз्рдпाрдп рдЙрди 15 рдЕंрдХों рдХा 'рдм्рд░рд╣्рдоाрд╕्рдд्рд░' рд╣ै। рдЗрд╕ 4000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рднाрд╖ा рдЕрд░्рдЬрди, рдЪोрдо्рд╕्рдХी рдФрд░ рд╡ाрдЗрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд, рдкрдарди рд╡िрдХाрд░, рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ рдФрд░ рдЙрдкрдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рдРрд╕ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ेंрдЧे рдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдХोрдИ рднी рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдкрдХी рдирдЬ़рд░ों рд╕े рдмрдЪ рдирд╣ीं рдкाрдПрдЧा। ​⭐ рднाрдЧ 1: рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо рдФрд░ рдЕрд░्рдЬрди (Language Learning and Acquisition) ​рднाрд╖ा рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рдиे рдХे рджो рдоुрдЦ्рдп рддрд░ीрдХे рд╣ोрддे рд╣ैं— рдЕрд░्рдЬрди (Acquisition) рдФрд░ рдЕрдзिрдЧрдо (Learning)। рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЗрди рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░ рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдкूрдЫा рдЬा...

​ЁЯФе CTET Top 30 PYQ: рдЬीрди рдкिрдпाрдЬे рд╕े рд▓ेрдХрд░ NEP 2020 рддрдХ - рд╕рдм рдХुрдЫ рдПрдХ рд╣ी рдЬрдЧрд╣! (Primary & Junior Special)




1. рднूрдоिрдХा: CTET рдкाрд╕ рдХрд░рдиा рд╣ै рддो 'рд░рдЯрдиा' рдЫोрдб़ рджो!

рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों! рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै рдЖрдкрдХा SK SACHIN CLASSES рдкрд░।

​рдЕрдЧрд░ рдЖрдк CTET (Central Teacher Eligibility Test) рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЪाрд╣े рд╡ो рдкेрдкрд░ 1 (Primary) рд╣ो рдпा рдкेрдкрд░ 2 (Junior), рдПрдХ рдмाрдд рдЖрдкрдХो рдЧांрда рдмांрдз рд▓ेрдиी рдЪाрд╣िрдП— "CTET рд░рдЯрдиे рд╡ाрд▓ों рдХा рдирд╣ीं, рд╕рдордЭрдиे рд╡ाрд▓ों рдХा рдПрдЧ्рдЬाрдо рд╣ै।"

​рдЕрдХ्рд╕рд░ рдирдП рдЫाрдд्рд░ рд╕ोрдЪрддे рд╣ैं рдХि рдоोрдЯी-рдоोрдЯी рдХिрддाрдмें рд░рдЯрдХрд░ рд╡े рдкाрд╕ рд╣ो рдЬाрдПंрдЧे। рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдПрдЧ्рдЬाрдо рд╣ॉрд▓ рдоें рд╕рд╡ाрд▓ рдЖрддा рд╣ै рдХि "рдПрдХ рдмрдЪ्рдЪा 'рдкрдХ्рд╖ी' рдХो рджेрдЦрдХрд░ 'рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाрдЬ' рдХो рднी рдкрдХ्рд╖ी рдХрд╣ рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рдкिрдпाрдЬे рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рдХ्рдпा рд╣ै?" рддрдм рд░рдЯा рд╣ुрдЖ рдЬ्рдЮाрди рдзрд░ा рдХा рдзрд░ा рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ां рдХाрдо рдЖрддी рд╣ै рдЖрдкрдХी рд╕рдордЭ (Understanding)

​рдЖрдЬ рдХे рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рдоें, рдоैं рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдкिрдЫрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдХे 30 рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди (PYQ) рд▓ेрдХрд░ рдЖрдпा рд╣ूँ। рдпे рд╡ो рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ैं рдЬो рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рд░ूрдк рдоें рд░िрдкीрдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рд╣рдо рдЬीрди рдкिрдпाрдЬे рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рддрдХ рд╕рдм рдХुрдЫ рдХрд╡рд░ рдХрд░ेंрдЧे।

​рддो рдЪрд▓िрдП, рдЕрдкрдиी рддैрдпाрд░ी рдХो рдПрдХ рдирдпा рдЧिрдпрд░ рджेрддे рд╣ैं! ЁЯЪА





2. рдЬीрди рдкिрдпाрдЬे: CTET рдХे 'рдмाрд╣ुрдмрд▓ी'

​рдЕрдЧрд░ CTET рдПрдХ рдлिрд▓्рдо рд╣ै, рддो рдЬीрди рдкिрдпाрдЬे (Jean Piaget) рдЙрд╕рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рд╣ीрд░ो рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдмिрдиा рдкेрдкрд░ рдирд╣ीं рдмрдирддा।

рдкिрдпाрдЬे рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХो "рдирди्рд╣ा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ" рдХрд╣ा рд╣ै। рд╡े рдоाрдирддे рдеे рдХि рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдкрдиी рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдордЭ рдЦुрдж рдмрдиाрддे рд╣ैं।

​рдЖрдкрдХे рдПрдЧ्рдЬाрдо рдХे рд▓िрдП рдкिрдпाрдЬे рдХे 4 рд╢рдм्рдж рдмрд╣ुрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ैं:

  1. рд╕्рдХीрдоा (Schema): рдЗрд╕े рджिрдоाрдЧ рдХा 'рдлोрд▓्рдбрд░' рдоाрди рд▓ो। рдЬो рднी рд╣рдо рдЬाрдирддे рд╣ैं, рд╡ो рд╕्рдХीрдоा рд╣ै।
  2. рдЖрдд्рдорд╕ाрддीрдХрд░рдг (Assimilation): рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪा рдкुрд░ाрдиी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоें рдирдИ рдЪीрдЬ़ рдХो рдлिрдЯ рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै। (рдЬैрд╕े—рдХौрд╡े рдХो рдкрдХ्рд╖ी рдЬाрдирддा рдеा, рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाрдЬ рдХो рднी рдкрдХ्рд╖ी рдмोрд▓ рджिрдпा)।
  3. рд╕рдоाрдпोрдЬрди (Accommodation): рдЬрдм рдкुрд░ाрдиी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЧрд▓рдд рд╣ो рдЬाрдП рдФрд░ рдЙрд╕े рдмрджрд▓рдиा рдкрдб़े। (рдЬрдм рдЙрд╕े рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рд╣рд╡ाрдИ рдЬрд╣ाрдЬ рдкрдХ्рд╖ी рдирд╣ीं рд╣ै, рдорд╢ीрди рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиा рд╕्рдХीрдоा рдмрджрд▓ा)।
  4. рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПं: рдкिрдпाрдЬे рдХी 4 рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПं рд╣ैं (S-P-C-F)। рдпाрдж рд░рдЦें, 'рдоूрд░्рдд рд╕ंрдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ' (7-11 рд╡рд░्рд╖) рдоें рдмрдЪ्рдЪा рддрд░्рдХ рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ 'рдФрдкрдЪाрд░िрдХ' (11+ рд╡рд░्рд╖) рдоें рд╡рд╣ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдоूрд░्рдд (Abstract) рд╕ोрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै।





3. рд▓ेрд╡ рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी: 'рдЕрдХेрд▓े рдирд╣ीं, рд╕ाрде рдоें рд╕ीрдЦेंрдЧे'

​рдкिрдпाрдЬे рдЬрд╣ाँ рдХрд╣рддे рдеे рдХि рдмрдЪ्рдЪा рдЦुрдж рд╕ीрдЦрддा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी (Vygotsky) рдХрд╣рддे рдеे— "рдЕрд░े рдирд╣ीं рднाрдИ! рдмрдЪ्рдЪा рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рджोрд╕्рддों рдХे рд╕ाрде рдЧрдк्рдкें рдоाрд░рдХрд░ (Social Interaction) рд╕ीрдЦрддा рд╣ै।"

​рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдХे рджो рд╣рдеिрдпाрд░ рдпाрдж рдХрд░ рд▓ो, 2 рдиंрдмрд░ рдкрдХ्рдХे:

  1. ZPD (рд╕рдоीрдкрд╕्рде рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░): рдпрд╣ рд╡ो рджाрдпрд░ा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдмрдЪ्рдЪा рдЦुрдж рддो рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा, рд▓ेрдХिрди рдеोрдб़ी рдорджрдж рдоिрд▓े рддो рдХрд░ рд▓ेрдЧा।
  2. рдкाреЬ/рдвांрдЪा (Scaffolding): рдпрд╣ рд╡ो 'рдеोрдб़ी рд╕ी рдорджрдж' рд╣ै। рдЬैрд╕े рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рд╕िрдЦाрддे рд╡рдХ्рдд рдкीрдЫे рд╕े рдкрдХрдб़рдиा। рдЬрдм рдмрдЪ्рдЪा рд╕ीрдЦ рдЬाрдП, рддो рдорджрдж рд╣рдЯा рд▓ो। рдпрд╣ рд╕्рдеाрдпी рдирд╣ीं рд╣ोрддी।






4. рд▓ॉрд░ेंрд╕ рдХोрд╣рд▓рдмрд░्рдЧ: рдиैрддिрдХрддा рдХा рдкाрда

​рдХोрд╣рд▓рдмрд░्рдЧ рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдоें рд╕рд╣ी рдФрд░ рдЧрд▓рдд рдХी рд╕рдордЭ рдХैрд╕े рдЖрддी рд╣ै।

  • рдЫोрдЯा рдмрдЪ्рдЪा (Pre-conventional): рд╡рд╣ рд╕िрд░्рдл "рдкिрдЯाрдИ рдХे рдбрд░" рд╕े рдиिрдпрдо рдоाрдирддा рд╣ै। (рджंрдб рдПрд╡ं рдЖрдЬ्рдЮाрдкाрд▓рди)।
  • рдеोрдб़ा рдмрдб़ा рдмрдЪ्рдЪा (Conventional): рд╡рд╣ "рдЕрдЪ्рдЫा рд▓рдб़рдХा/рдЕрдЪ्рдЫी рд▓рдб़рдХी" рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЙрд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╡ाрд╣рд╡ाрд╣ी рдЪाрд╣िрдП।
  • рд╕рдордЭрджाрд░ рдЗंрд╕ाрди (Post-conventional): рд╡рд╣ рдиिрдпрдоों рд╕े рдКрдкрд░ "рдоाрдирд╡рддा" рдХो рдЪुрдирддा рд╣ै। (рдЬैрд╕े рд╣ेंрдЬ рдиे рджрд╡ा рдЪोрд░ी рдХी рдХ्рдпोंрдХि рдЬाрди рдмрдЪाрдиा рдЪोрд░ी рд╕े рдмрдб़ा рдзрд░्рдо рдеा)।




5. рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдФрд░ NCF 2005

​рджोрд╕्рддों, рдЕрдм рд░рдЯ्рдЯा рдоाрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЬ़рдоाрдиा рдЧрдпा।

NEP 2020 рдХрд╣рддी рд╣ै рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдмрд╕्рддा рд╣рд▓्рдХा рдХрд░ो рдФрд░ рджिрдоाрдЧ рднाрд░ी рдХрд░ो।

  • ​рдирдпा рдвांрдЪा: 5+3+3+4 (рдкुрд░ाрдиा 10+2 рдЧрдпा)।
  • ​рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े 5 рд╕ाрд▓ (Foundational Stage) рдЦेрд▓-рдХूрдж рдФрд░ рдЧрддिрд╡िрдзि рд╡ाрд▓े рд╣ोंрдЧे।
  • ​рдлोрдХрд╕: рд╡ैрдЪाрд░िрдХ рд╕рдордЭ (Conceptual Understanding) рдкрд░, рди рдХि рд░рдЯрдиे рдкрд░।

​рд╡рд╣ीं, NCF 2005 рдХрд╣рддा рд╣ै рдХि рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो "рд╕ुрд╡िрдзाрджाрддा" (Facilitator) рдмрдирдиा рдЪाрд╣िрдП। рдорддрд▓рдм рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдбंрдбा рд▓ेрдХрд░ рдирд╣ीं рдЦрдб़े рд╣ोрдиा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдорджрдж рдХрд░рдиी рд╣ै рддाрдХि рд╡े рдЦुрдж рд╕ीрдЦ рд╕рдХें। "рдЬ्рдЮाрди рдХो рд╕्рдХूрд▓ рдХे рдмाрд╣рд░ी рдЬीрд╡рди рд╕े рдЬोрдб़рдиा" рд╣ी рдЗрд╕рдХा рдоूрд▓ рдоंрдд्рд░ рд╣ै।





6. рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा (Inclusive Education): рд╕рдмрдХा рд╕ाрде, рд╕рдмрдХा рд╡िрдХाрд╕

​рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдХрдХ्рд╖ा рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдПрдХ рдРрд╕ी рдХ्рд▓ाрд╕ рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХा рдмрдЪ्рдЪा рдПрдХ рд╕ाрде рдкрдв़े।

рдЪाрд╣े рд╡ो рдмрд╣ुрдд рд╣ोрдирд╣ाрд░ рд╣ो, рдпा рдЙрд╕े рдЪрд▓рдиे-рдлिрд░рдиे рдоें рджिрдХ्рдХрдд рд╣ो (рджिрд╡्рдпांрдЧ), рдпा рдХिрд╕ी рдХो рдХрдо рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ो।

  • ​рд╣рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХो 'рд▓ेрдмрд▓' (Label) рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि "рддू рдоंрджрдмुрдж्рдзि рд╣ै"।
  • ​рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рдкрдв़ाрдиे рдХा рддрд░ीрдХा рдмрджрд▓рдиा рд╣ै рддाрдХि рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рд╕ीрдЦ рд╕рдХे।
  • рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा (Multilingualism): рдЕрдЧрд░ рдХ्рд▓ाрд╕ рдоें рдХोрдИ рдмрдЪ्рдЪा рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднाрд╖ा (рдЬैрд╕े рднोрдЬрдкुрд░ी рдпा рдкंрдЬाрдмी) рдмोрд▓рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े рдбांрдЯрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЙрд╕рдХी рднाрд╖ा рдХो рд╕ंрд╕ाрдзрди (Resource) рдоाрдирдХрд░ рд╕рдо्рдоाрди рджेрдиा рд╣ै।





7. рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг 'рдХीрд╡рд░्рдб्рд╕' (Tag Words)

​рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдЬрдм рдЖрдк рдлंрд╕ рдЬाрдПं, рддो рдЗрди рд╢рдм्рджों рдХो рдвूँрдвें:

​✅ Positive Words (рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдкрд╣рдЪाрди):

  • ​рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиा (Opportunities)
  • ​рдХрд░рдХे рд╕ीрдЦрдиा (Learning by doing)
  • ​рд╡िрд╡िрдзрддा (Diversity)
  • ​рдд्рд░ुрдЯिрдпां рд╕ीрдЦрдиे рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं
  • ​рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╕ीрдЦрдиा (Contextual learning)

​❌ Negative Words (рдЗрди्рд╣ें рджेрдЦрддे рд╣ी рдХाрдЯ рджें):

  • ​рдХेрд╡рд▓, рд╣ी, рдоाрдд्рд░ (Only)
  • ​рд░рдЯрдиा, рдХंрдард╕्рде рдХрд░рдиा (Rote memorization)
  • ​рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдиा (Segregation)
  • ​рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп (Passive)
  • ​рдоाрдирдХ (Standardized) - рдз्рдпाрди рджें: рд▓рдЪीрд▓ाрдкрди (Flexibility) рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै, рдоाрдирдХीрдХрд░рдг рдмुрд░ा рд╣ै।





8. рдЕрдм рдЖрдкрдХी рдмाрд░ी! (Live Master Quiz)

​рдоैंрдиे рдКрдкрд░ рдЬो рднी рд╕рдордЭाрдпा, рдЕрдм рдЙрд╕े рдкрд░рдЦрдиे рдХा рд╕рдордп рд╣ै।

рдоैंрдиे 30 рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг PYQ рдХा рдПрдХ рд▓ाрдЗрд╡ рдЯेрд╕्рдЯ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рд╣ै।

рдЗрд╕ рдХ्рд╡िрдЬ़ рдХी рдЦाрд╕िрдпрдд:

  • ​✅ рдЗрд╕рдоें рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी рдФрд░ рдЬूрдиिрдпрд░ рджोрдиों рдХे рдоिрдХ्рд╕ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ैं।
  • ​✅ рдЧрд▓рдд рдЙрдд्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдкрдХो рддुрд░ंрдд рд╕рд╣ी рдЬрд╡ाрдм рдФрд░ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рджिрдЦेрдЧी।
  • ​✅ рдпрд╣ рдЖрдкрдХो рдЕрд╕рд▓ी рдПрдЧ्рдЬाрдо рдЬैрд╕ा рдлीрд▓ рджेрдЧा।

рдЪैрд▓ेंрдЬ: рдХ्рдпा рдЖрдк 30 рдоें рд╕े 25+ рдиंрдмрд░ рд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдЕрдЧрд░ рд╣ाँ, рддो рдЖрдкрдХी рддैрдпाрд░ी рд╕рд╣ी рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рд╣ै!

​ЁЯСЗ рдЕрднी рдЯेрд╕्рдЯ рд╢ुрд░ू рдХрд░ें! ЁЯСЗ

CTET Top 30 PYQ Quiz CTET Top 30 PYQ Quiz рджोрд╕्рддों, CTET рдкाрд╕ рдХрд░рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд╕ рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рдЖрдЬ рд╣рдордиे рдкिрдпाрдЬे, рд╡ाрдпрдЧोрдд्рд╕्рдХी, рдХोрд╣рд▓рдмрд░्рдЧ рдФрд░ рдирдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि рдХे рдЙрди рдкрд╣рд▓ुрдУं рдХो рд╕рдордЭा рдЬो рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдмाрд░-рдмाрд░ рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। ​рдпाрдж рд░рдЦिрдП, рдЧрд▓рддिрдпां рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕ीрдв़ी рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдХ्рд╡िрдЬ़ рдоें рдиंрдмрд░ рдХрдо рдЖрдПं, рддो рдШрдмрд░ाрдиा рдирд╣ीं। рд╡्рдпाрдЦ्рдпा (Explanation) рдХो рдз्рдпाрди рд╕े рдкрдв़ें рдФрд░ рджोрдмाрд░ा рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ें। ​рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рдм्рд▓ॉрдЧ рдФрд░ рдоेрд░ी рдоेрд╣рдирдд рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ рд╣ो, рддो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рддों рдХे рд╕ाрде WhatsApp рдкрд░ рдЬрд░ूрд░ рд╢ेрдпрд░ рдХрд░ें। рдФрд░ рд╣ाँ, рдл्рд░ी рдиोрдЯ्рд╕ рдХे рд▓िрдП рд╣рдоाрд░ा WhatsApp рдЪैрдирд▓ рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░рдиा рди рднूрд▓ें! ​рд╢ुрднрдХाрдордиाрдПं! - SK Sachin Classes

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

UPTET Hindi Chapter 1: рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा (рд╕्рд╡рд░ рдПрд╡ं рд╡्рдпंрдЬрди) | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 MCQ (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 01 : рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा (рд╕्рд╡рд░ рдПрд╡ं рд╡्рдпंрдЬрди) - UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िं рджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХी рдиींрд╡ 'рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा' рдкрд░ рд╣ी рдЯिрдХी рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдХे рджोрдиों рд╕्рддрд░ों (Primary & Junior) рдоें рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рд╕े рдХрдо рд╕े рдХрдо 3 рд╕े 4 рдк्рд░рд╢्рди рдиिрд╢्рдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡рд░्рдгों рдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди, рдЕрд▓्рдкрдк्рд░ाрдг-рдорд╣ाрдк्рд░ाрдг, рдФрд░ рдЕрдШोрд╖-рд╕рдШोрд╖ рдоें рдЫाрдд्рд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдн्рд░рдоिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рд░ाрдордмाрдг рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдХा рдРрд╕ा 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ेंрдЧे рдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдк्рд░рд╢्рди рдЧрд▓рдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। ​⭐ 1. рд╡рд░्рдг рдФрд░ рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा (Varna and Varnamala) рдХा рдЕрд░्рде ​⭐ рдз्рд╡рдиि (Sound): рднाрд╖ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рдоौрдЦिрдХ рдЗрдХाрдИ рдз्рд╡рдиि рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै। ​⭐ рд╡рд░्рдг (Letter): рднाрд╖ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рд▓िрдЦिрдд рдЗрдХाрдИ рдЬिрд╕рдХे рдФрд░ рдЯुрдХрдб़े (рдЦंрдб) рдирд╣ीं рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे, рдЙрд╕े 'рд╡рд░्рдг' рдХрд╣рддे рд╣ैं (рдЬैрд╕े- рдЕ, рдХ्, рдЦ्)। ​⭐ рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा: рд╡рд░्рдгों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдФрд░ рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рд╕рдоूрд╣ рдХो 'рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा' (Alphabet) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। ​⭐ рдХुрд▓ рд╡рд░्рдг: рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдоें рдХुрд▓ 52 рд╡рд░्рдг рд╣ोрддे рд╣ैं (11 рд╕्рд╡рд░ + 2 рдЕрдпोрдЧрд╡ाрд╣ + 33 рдоूрд▓ рд╡्...

UPTET/CTET 2026 рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ Chapter 25: рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдФрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд╣рд▓ू | SK SACHIN CLASSES

  ​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ (CDP) рдЕрдз्рдпाрдп 25 - рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдФрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд╣рд▓ू (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ЁЯМЯ ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХी рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░ (CDP) рд╕ीрд░ीрдЬ़ рдоें рдЖрдЬ рд╣рдо рдЙрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ेंрдЧे рдЬो рдмाрд▓ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा 'рдЖрдзाрд░рднूрдд рдиिрдпрдо' (Basic Law) рд╣ै— рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд (Principles of Development) рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд╣рд▓ू । ​рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХोрдИ рдЬाрджुрдИ рдпा рдЕрдЪाрдирдХ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдШрдЯрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдПрдХ рдЫोрдЯा рд╕ा рдмрдЪ्рдЪा рдХैрд╕े рдзीрд░े-рдзीрд░े рдмोрд▓рдиा рд╕ीрдЦрддा рд╣ै, рдХैрд╕े рдЪрд▓рдиा рд╕ीрдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рдХैрд╕े рд╕рдоाрдЬ рдоें рдШुрд▓рддा-рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдпрд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдиिрд╢्рдЪिрдд 'рдиिрдпрдоों' рдФрд░ 'рд╕िрдж्рдзांрддों' рдХे рддрд╣рдд рд╣ोрддा рд╣ै। UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЗрди рд╕िрдж्рдзांрддों (рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рджिрд╢ा рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд) рд╕े рд╕ीрдзे рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП, рдЗрди्рд╣ें рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​ЁЯФ╣ 1. рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕िрдж्рдзांрдд (Principles of Development) ​рд╡िрдХाрд╕ рдПрдХ рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ (Universal) рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪा рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХुрдЫ рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрди्рд╣ें рд╣ी рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं: ​ЁЯМЯ 1. рдиिрд░ंрддрд░рддा рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд (Principl...

UPTET 2026 рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) Chapter 1: рдкрд░िрд╡ाрд░ (Family) рдПрд╡ं рдоिрдд्рд░ | SK SACHIN CLASSES

  ​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдЕрдз्рдпाрдп 1 - рдкрд░िрд╡ाрд░ (Family) (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ЁЯМЯ ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХे рд╢िрдХ्рд╖ा рдоंрдЪ рдкрд░ рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै! рдЖрдЬ рд╕े рд╣рдо UPTET (Paper 1) рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рд╕्рдХोрд░िंрдЧ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS - Environmental Studies) рдХी рд╢ाрдирджाрд░ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। ​рд╣рдоाрд░ी рдХिрддाрдм рдХी рд╡िрд╖рдп-рд╕ूрдЪी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣рдоाрд░ा рдкрд╣рд▓ा рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै— "рдкрд░िрд╡ाрд░ (Family)" । UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 'рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рдк्рд░рдХाрд░', 'рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ (рд╢ाрд░рджा рдПрдХ्рдЯ)' рдФрд░ 'рджрд╣ेрдЬ рдк्рд░рдеा' рд╕े рдЬुрдб़े рд╕ीрдзे рддрде्рдп рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдмрдЪ्рдЪा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рд╣ी рд╕ीрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░рддा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рднी 'рдкрд░िрд╡ाрд░' рд╕े рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдЗрдП, рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рд╣рд░ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु рдХो рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​ЁЯФ╣ 1. 'рдкрд░िрд╡ाрд░' рдХा рдЕрд░्рде рдФрд░ рдЙрдд्рдкрдд्рддि (Meaning & Origin) ​рдордиुрд╖्рдп рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░ाрдгी рд╣ै рдФрд░ 'рдкрд░िрд╡ाрд░' рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЗрдХाрдИ (Unit) рд╣ै। ​ UPTET рдлैрдХ्рдЯ: рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рд╢рдм्рдж 'Family' рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд▓ैрдЯिрди рднाрд╖ा рдХे рд╢рдм्рдж 'Famulus...

UPTET EVS Chapter 14: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 MCQ (SK SACHIN CLASSES)

рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб)  ⭐ рдирдорд╕्рдХाрд░ рджोрд╕्рддों рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдЖрдкрдХे рдЕрдкрдиे SK SACHIN CLASSES uptet рд╕ीрд░ीрдЬ рдкрд░ рдЖрдЬ рд╣рдо рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं рдЬो UPTET рдоें рд░ाрдордмाрдг рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा  ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдоें 'рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдХी рдкेрдбाрдЧोрдЬी' рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдХुंрдЬी рд╣ै। рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдХेрд╡рд▓ рдкेрдб़-рдкौрдзों рдХा рдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдмाрд▓рдХ рдХो рдЙрд╕рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬीрд╡рди, рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдХा рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै। рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдЕрдз्рдпाрдп 14 рдХे рд╣рд░ рдПрдХ рдкрд╣рд▓ू рдХा рд╕ूрдХ्рд╖्рдорддा рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ेंрдЧे рддाрдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рди рдХрдЯे। ​⭐ 1. рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг (Environment) рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा ⭐ ​рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╢рдм्рдж рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рджो рд╢рдм्рджों рдХे рдоेрд▓ рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै— 'рдкрд░ि' + 'рдЖрд╡рд░рдг' । ​⭐ 'рдкрд░ि' рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै - рд╣рдоाрд░े рдЪाрд░ों рдУрд░। ​⭐ 'рдЖрд╡рд░рдг' рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै - рдЬो рд╣рдоें рдШेрд░े рд╣ुрдП рд╣ै। рдЕрд░्рдеाрдд, рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдоौрдЬूрдж рд╡рд╣ рд╕рдм рдХुрдЫ рдЬो рд╣рдоें рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕े рдШेрд░े рд╣ुрдП рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХो рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ ...

UPTET Hindi Chapter 6: рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдХ्рд░िрдпा рдПрд╡ं рд╡िрд╢ेрд╖рдг (рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рдж) | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 06 : рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдХ्рд░िрдпा рдПрд╡ं рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдХे рднेрдж (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдоें рд╢рдм्рджों рдХो рд░ूрдк рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджो рднाрдЧों рдоें рдмांрдЯा рдЬाрддा рд╣ै— рд╡िрдХाрд░ी рдФрд░ рдЕрд╡िрдХाрд░ी । рд╡े рд╢рдм्рдж рдЬिрдирдоें рд▓िंрдЧ, рд╡рдЪрди, рдХाрд░рдХ рдФрд░ рдХाрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, 'рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рдж' рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдпे рдЪाрд░ों рд╣ी рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рдж рд╣ैं। ​рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдХे рдк्рд░рд╢्рдирдкрдд्рд░ рдоें рд╕рдХрд░्рдордХ-рдЕрдХрд░्рдордХ рдХ्рд░िрдпा рдХी рдкрд╣рдЪाрди, рднाрд╡рд╡ाрдЪрдХ рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг, рдФрд░ рд╕рд░्рд╡рдиाрдо рдХे рднेрджों рд╕े рд╕ीрдзे 3 рд╕े 4 рдк्рд░рд╢्рди (PYQ) рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП, рдЖрдкрдХे рдЕрдкрдиे рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо 'SK SACHIN CLASSES' рдХे рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рдЗрди рдЪाрд░ों рд╡िрдХाрд░ी рд╢рдм्рджों рдХा рдРрд╕ा 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ें рдХि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рди рдХрдЯे। ​⭐ рднाрдЧ 1: рд╕ंрдЬ्рдЮा (Noun) рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЕрдз्рдпрдпрди ​рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि, рд╡рд╕्рддु, рд╕्рдеाрди, рдк्рд░ाрдгी, рдЧुрдг, рднाрд╡ рдпा рдЕрд╡рд╕्рдеा рдХे рдиाрдо рдХो рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХрд╣рддे рд╣ैं। (рдЬैрд╕े- рд░ाрдо, рдЖрдЧрд░ा, рдоेрдЬ, рдоिрдаाрд╕, рдмрдЪрдкрди)। рд╕ंрдЬ्рдЮा рдХा рд╢ाрдм्рджिрдХ рдЕрд░्рде рд╣ै- 'рдиाрдо' (Name)। ​⭐...

UPTET Hindi Chapter 2: рдоाрдд्рд░िрдХ-рдЕрдоाрдд्рд░िрдХ рд╢рдм्рдж рдПрд╡ं рд╡ाрдХ्рдп рд░рдЪрдиा | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 02 : рд╡рд░्рдгों рдХे рдоेрд▓ рд╕े рдоाрдд्рд░िрдХ/рдЕрдоाрдд्рд░िрдХ рд╢рдм्рджों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рддрдеा рд╡ाрдХ्рдп рд░рдЪрдиा - UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рдмाрдж рд╣рдоाрд░ा рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо 'рд╢рдм्рдж' рдФрд░ 'рд╡ाрдХ्рдп' рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा рд╣ै। рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╕्рддрд░ (рдХрдХ्рд╖ा 1 рд╕े 5) рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкрдв़рдиा рдФрд░ рд▓िрдЦрдиा рд╕िрдЦाрдиे рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЕрдоाрдд्рд░िрдХ рд╢рдм्рджों рд╕े рд╣ी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдкाрдд्рд░рддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (UPTET рдФрд░ CTET) рдоें 'рд░рдЪрдиा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡ाрдХ्рдп рдХे рднेрдж' (рд╕рд░рд▓, рд╕ंрдпुрдХ्рдд, рдоिрд╢्рд░) рд╕े рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд╕ीрдзे 2 рд╕े 3 рдк्рд░рд╢्рди (PYQ) рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХा рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ें। ​⭐ 1. рд╢рдм्рдж рд╡िрдЪाрд░ (Concept of Word) ​⭐ рд╢рдм्рдж рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा: рд╡рд░्рдгों рдпा рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рдЙрд╕ рд╕ाрд░्рдердХ (Meaningful) рд╕рдоूрд╣ рдХो рд╢рдм्рдж рдХрд╣рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рдХा рдХोрдИ рди рдХोрдИ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдЕрд░्рде рдиिрдХрд▓рддा рд╣ो। ​⭐ рдпрджि рд╡рд░्рдгों рдХो рдоिрд▓ाрдиे рдкрд░ рдХोрдИ рдЕрд░्рде рди рдиिрдХрд▓े (рдЬैрд╕े- 'рдо + рдХ + рд▓' = рдордХрд▓), рддो рдЙрд╕े рд╢рдм्рдж рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा। рд╕ाрд░्рдердХ рдоेрд▓ (рдЬैрд╕े- 'рдХ + рдо + рд▓' = рдХрдорд▓) рд╣ी рд╢рдм्рдж рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। ​⭐ рднाрд╖ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рд╕ाрд░्рдердХ рдЗрдХाрдИ 'рд╢рдм्рдж' рд╣ी рд╣ो...

UPTET Hindi Chapter 3: рдз्рд╡рдиिрдпों рдоें рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдЕंрддрд░ (рд╢, рд╖, рд╕, рдм, рд╡) | 2000+ Words рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕ & 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 03 : рд╣िрди्рджी рдХी рд╕рднी рдз्рд╡рдиिрдпों рдХे рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдЕंрддрд░ рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рдПрдХ рдкूрд░्рдгрддः рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рднाрд╖ा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЬो рдмोрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ी рд▓िрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрд░ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрдиों (Pronunciation places) рдХा рд╕рд╣ी рдЬ्рдЮाрди рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣рдо рдз्рд╡рдиिрдпों рдоें рдЕंрддрд░ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрддे, рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд░्рддрдиी (Spelling) рдХी рдЕрд╢ुрдж्рдзिрдпाँ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। UPTET рдФрд░ CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें 'рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди' рдФрд░ 'рд╕рдоाрди рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рдгों рдХे рдЕंрддрд░' рд╕े рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 2-3 рдк्рд░рд╢्рди рд╕ीрдзे (PYQ) рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╖, рд╕, рд╢, рдм, рд╡, рдв, рдб, рдб़, рдв़, рдХ्рд╖, рдЫ, рдг, рддрдеा рди рдХी рдз्рд╡рдиिрдпों рдХा рдРрд╕ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо 'рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо' рдХрд░ेंрдЧे рдХि рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рдирд╣ीं рдХрдЯेрдЧा। ​⭐ 1. 'рд╢', 'рд╖' рдФрд░ 'рд╕' рдХी рдз्рд╡рдиिрдпों рдоें рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдЕंрддрд░ (рдКрд╖्рдо рд╡्рдпंрдЬрди) ​рдпे рддीрдиों рд╡рд░्рдг 'рдКрд╖्рдо рдпा рд╕ंрдШрд░्рд╖ी рд╡्рдпंрдЬрди' рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЗрдирдХे рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдоें рдоुрдЦ рд╕े рдЧрд░्рдо рд╣рд╡ा (рдКрд╖्рдоा) рд░рдЧрдб़ рдЦाрдХрд░ рдиिрдХрд▓рддी рд╣ै। рдмोрд▓рдиे рдоें рдпे рдПрдХ рдЬैрд╕े рд▓рдЧрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрдирдХा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕्рдеाрди рдмिрд▓्рдХु...

UPTET 2026 рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг (EVS) Chapter 4: рдкेрдб़-рдкौрдзे рдПрд╡ं рдЬंрддु (Plants & Animals) | SK SACHIN CLASSES

  ​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдЕрдз्рдпाрдп 4 - рдкेрдб़-рдкौрдзे рдПрд╡ं рдЬंрддु (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ? ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рд╕ीрд░ीрдЬ़ рдоें рдЖрдкрдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। ​рдЖрдЬ рд╣рдо EVS рдХा рд╡рд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкрдв़рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╕рдмрд╕े рд╕ुंрджрд░ рд░ूрдк рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै— "рдкेрдб़-рдкौрдзे рдПрд╡ं рдЬंрддु (Plants and Animals)" । рд╣рдоाрд░ी рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд▓ाрдЦों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкेрдб़-рдкौрдзे рдФрд░ рдЬाрдирд╡рд░ рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкौрдзों (рдЬो рдХीрдб़े рдЦाрддे рд╣ैं рдпा рдЬो рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं) рдФрд░ рдХुрдЫ рдЕрдиोрдЦे рдЬाрдирд╡рд░ों (рдЬो 17 рдШंрдЯे рд╕ोрддे рд╣ैं) рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ीрдзे рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП, рдЗрди рд╕рднी рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрде्рдпों рдХो рд░рдЯ рд▓ेрддे рд╣ैं।

UPTET Hindi Chapter 7: рд▓िंрдЧ, рд╡рдЪрди, рдХाрд▓, рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ, рдк्рд░рдд्рдпрдп, рддрдд्рд╕рдо-рддрдж्рднрд╡ (рд░ाрдордмाрдг рдиोрдЯ्рд╕) | 50 PYQ Mock Test (SK SACHIN CLASSES)

  ​⭐ рдЕрдз्рдпाрдп 07 : рд╡рдЪрди, рд▓िंрдЧ, рдХाрд▓ рдПрд╡ं рд╢рдм्рдж рднेрдж (UPTET рд░ाрдордмाрдг рдорд╣ा-рдПрдкिрд╕ोрдб) ⭐ ​ SK SACHIN CLASSES рд╕्рдкेрд╢рд▓: рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖рдХों! рд╣िंрджी рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдХा рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп UPTET рдФрд░ CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХा 'рд╣ृрджрдп' рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЗрд╕ рдЕрдХेрд▓े рдЕрдз्рдпाрдп рд╕े рдХрдо рд╕े рдХрдо 5 рд╕े 6 рдк्рд░рд╢्рди (PYQ) рд╕ीрдзे рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ 'рдк्рд░ाрдг', 'рджрд░्рд╢рди' рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рд╡рдЪрди, 'рджрд╣ी', 'рдкाрдиी' рдЬैрд╕े рд╢рдм्рджों рдХे рд▓िंрдЧ рдФрд░ рддрдд्рд╕рдо-рддрдж्рднрд╡ рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдХी рдЬाрджुрдИ рдЯ्рд░िрдХ्рд╕ рдЖрдкрдХो рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдмрд╕े рдЖрдЧे рд░рдЦेंрдЧी। ​рдЖрдЗрдП, рдЗрд╕ 2000+ рд╢рдм्рджों рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд 'рд░ाрдордмाрдг' рд▓ेрдЦ рдоें рдЗрди рд╕рднी рд╡िрд╖рдпों рдХा рдРрд╕ा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ें рдХि рдЖрдкрдХा рдПрдХ рднी рдЕंрдХ рди рдХрдЯे। ​⭐ рднाрдЧ 1: рд╡рдЪрди (Number) рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЕрдз्рдпрдпрди ​рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рд╡िрд╢ेрд╖рдг рдпा рдХ्рд░िрдпा рдХे рдЬिрд╕ рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рд╡рд╕्рддु рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा (рдПрдХ рдпा рдЕрдиेрдХ) рдХा рдмोрдз рд╣ो, рдЙрд╕े 'рд╡рдЪрди' рдХрд╣рддे рд╣ैं। ​рд╣िंрджी рдоें рд╡рдЪрди рдХेрд╡рд▓ рджो рд╣ोрддे рд╣ैं: 1. рдПрдХрд╡рдЪрди 2. рдмрд╣ुрд╡рдЪрди (рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рддीрди рд╣ोрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╣िंрджी рдоें рдж्рд╡िрд╡рдЪрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा)। ​⭐ UPTET рд░ाрдордмाрдг рдиिрдпрдо (рд╕рджा рдПрдХрд╡рдЪрди рдФрд░ рд╕рджा рдмрд╣ुрд╡рдЪрди): ​рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें 99% рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ीं рд╕े рдмрдирддे рд╣ैं। ​⭐ рд╕рджैрд╡ рдмрд╣ुрд╡рдЪрди (Always...

UPTET 2026 EVS Chapter 11 (Part-1): рд╕ंрд╡िрдзाрди рдПрд╡ं рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा | SK SACHIN CLASSES

​ЁЯМЯ UPTET 2026: рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг (EVS) рдЕрдз्рдпाрдп 11 (Part 1) - рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдПрд╡ं рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕) ЁЯМЯ ​рджोрд╕्рддों, SK SACHIN CLASSES рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рд╕ीрд░ीрдЬ़ рдоें рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै। ​рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) рдХे рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рдоें 'рд╕ंрд╡िрдзाрди' рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдПрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдХрд░्рддрд╡्рдпों рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। UPTET рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖, рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ (Fundamental Rights), рдФрд░ рдиीрддि рдиिрджेрд╢рдХ рддрдд्рд╡ों рд╕े рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे 5 рд╕े 6 рдк्рд░рд╢्рди рдЖрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдордиे рдЗрд╕े 2 рднाрдЧों рдоें рдмांрдЯा рд╣ै। рдЖрдЗрдП, 'рдкाрд░्рдЯ 1' рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдоूрд▓ рдвांрдЪे рдХो рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рд╕рдордЭрддे рд╣ैं। ​ЁЯФ╣ 1. рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг (Making of the Constitution) ​рд╕ंрд╡िрдзाрди рдЙрди рдиिрдпрдоों рдФрд░ рдХाрдиूрдиों рдХी рдПрдХ рдкрд╡िрдд्рд░ рдХिрддाрдм рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХा рд╢ाрд╕рди (рд╕рд░рдХाрд░) рдЪрд▓ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। ​ЁЯМЯ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा (Constituent Assembly) ​рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдПрдХ 'рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा' рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдеा। ​ рдХैрдмिрдиेрдЯ рдоिрд╢рди (1946): рдЗрд╕ी рдоिрд╢рди рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдкрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╕ंрд╡ि...
Home | About Us | Contact Us | Privacy Policy | Terms and Conditions | Disclaimer
⇨ рдЧ्рд░ुрдк рдоें рдЬुреЬें WhatsApp